Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie uregulowań prawnych dotyczących stowarzyszeń pożytku społecznego

   W związku z interpelacją pana posła Jerzego Jaskierni (SPS-0202-165-166/98) uprzejmie wyjaśniam, iż trudno wskazać na jedną przyczynę ostatnich wydarzeń, które miały miejsce w Słupsku i Katowicach. Ich źródłem nie jest wyłącznie sytuacja rodzin, praca szkół czy system opiekuńczo-wychowawczy, ale całokształt problemów wynikających z okresu transformacji społecznej i zmieniających się warunków ekonomicznych.

   Reforma systemu edukacji będzie obejmować też zmiany w opiece nad dzieckiem oraz profilaktyce społecznej. Powinny one polegać na pomocy dziecku i rodzinie w najbliższym środowisku, tworzeniu lokalnych, wieloresortowych koalicji wychowawczo-profilaktycznych z udziałem szkół, samorządów terytorialnych, specjalistycznych placówek, organizacji pozarządowych, policji i innych instytucji. Aby dzieci nie trafiały do placówek sierocych i resocjalizacyjnych, trzeba zapewnić profesjonalną pomoc rodzinom niewydolnym wychowawczo. Szczególnej uwagi wymaga młodzież zagrożona wykolejeniem i niedostosowaniem społecznym. Chcielibyśmy stworzyć dla młodzieży przyjazną i bezpieczną szkołę, będącą lokalnym centrum życia kulturalnego, oferującą szeroką gamę zająć pozalekcyjnych organizujących wolny czas, rozwijających zdolności i zainteresowania uczniów. Do szerokich kręgów młodzieży powinny docierać, w większym niż obecnie stopniu, oferty otwartych ośrodków wychowania pozaszkolnego i animacji społecznej.

   We wszystkich szkołach, a także w lokalnych środowiskach powinny być realizowane programy wychowawczo-profilaktyczne, mające na celu przeciwdziałanie alkoholizmowi, narkomanii i innym patologiom społecznym.

   Obecne działania, realizowane przez różne ogniwa systemu oświatowego, m.in. wychowawców klas, pedagogów szkolnych, poradnie psychologiczno-pedagogiczne, placówki opiekuńczo-wychowawcze i resocjalizacyjne, nie są wystarczające. Niezbędne będą szerokie szkolenia kadry pedagogicznej w zakresie pracy z rodziną, umiejętności wychowawczych i stosowania aktywnych metod nauczania oraz profilaktyki uzależnień. Należy zwrócić uwagę na otwarte, pozaszkolne środowiska wychowawcze. Powinni podjąć tu pracę specjaliści mało znanych w Polsce zawodów, tacy jak ˝wychowawcy ulicy˝, pracownicy socjalni z pedagogicznym przygotowaniem, pedagodzy rodzinni i trenerzy domowi, animatorzy społeczni.

   Wśród zaniedbań wychowawczych, na które wskazał pan poseł w związku z ˝syndromem słupskim˝, chcemy zwrócić uwagę na konieczność systemowej współpracy samorządu terytorialnego, resortu edukacji i policji. Akcje policji nie mogą zastępować pracy wychowawczej szkół czy specjalistycznych programów profilaktycznych. Powinny natomiast koncentrować się na eliminowaniu zagrożeń w otoczeniu szkół i podczas imprez młodzieżowych oraz na problemach bezpieczeństwa. Taki charakter ma realizowany z udziałem policji program ˝Bezpieczna szkoła˝ czy wprowadzany do szkół program ˝Żyjmy normalnie˝. Wskazują one na niebezpieczeństwa, z którymi uczeń może spotkać się w swoim otoczeniu, oraz na sposoby unikania tych zagrożeń, budują zaufanie młodzieży do policji, upowszechniają wiedzę prawną, wspierają kadrę pedagogiczną, aby nie czuła się bezradna wobec patologii i przemocy w szkole. Podobne programy wychowawcze powinny obejmować także otwarte środowiska młodzieżowe, w tym również kibiców sportowych i uczestników masowych imprez.

   Szukając sprzymierzeńców w wychowaniu dzieci i młodzieży chcemy zapewnić równoprawne warunki działania organizacjom rządowym i pozarządowym. Doceniamy zwłaszcza rolę organizacji młodzieżowych, a także tych niepublicznych instytucji, które rozwijają samopomocowe, kulturalne i społeczne inicjatywy młodzieży.

   Odpowiadając na pytanie pana posła o ocenę wkładu Związku Harcerstwa Polskiego w proces wychowania młodzieży, uprzejmie informuję, że resort edukacji współpracuje ze wszystkimi zarejestrowanymi organizacjami harcerskimi o zasięgu ogólnokrajowym. Wśród nich jest również Związek Harcerstwa Polskiego - najliczniejsza spośród istniejących w Polsce organizacji wychowawczych (ponad 400 tys. dzieci i młodzieży). Biorąc pod uwagę efektywność pracy wychowawczej minister edukacji narodowej podpisał w 1994 r. deklarację o współpracy z wszystkimi organizacjami harcerskimi, w tym z ZHP, określając intencję i obszary współpracy.

   W latach 1995-1996 ZHP powrócił jako jedyny przedstawiciel polskich organizacji harcerskich do światowych struktur skautingu. Uwzględniając ten fakt oraz zakres oddziaływania wychowawczego dzieci i młodzieży, jak również szeroki zakres zadań społecznych podejmowanych przez ZHP na rzecz oświaty i wychowania minister edukacji narodowej podpisał w dniu 19 lutego 1997 r. porozumienie o współpracy z naczelnikiem ZHP określając sfery współdziałania w dziedzinie wychowania dzieci i młodzieży.

   Biorąc pod uwagę tradycyjną współpracę w dziedzinie wychowania oraz zapisy powyższego porozumienia, Ministerstwo Edukacji Narodowej na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów o zlecaniu zadań państwowych jednostkom niepaństwowym zlecało Głównej Kwaterze ZHP realizację zadań w zakresie:

   - szkolenia nieetatowej kadry wychowawczej,

   - organizowania obozów szkoleniowo-wypoczynkowych,

   - realizacji programów profilaktyczno-wychowawczych oraz wydawnictw harcerskich wykorzystywanych w działalności wychowawczej.

   Nasz resort zlecił ZHP w roku 1996 zadania na kwotę 8 440 000 zł, a w roku 1997 - na kwotę 10 394 995 zł.

   W Europie Zachodniej organizacje skautowe są podmiotem szczególnej troski rządów i głów państw. Przykładem tego są fakty objęcia patronatami i honorowymi protektoratami organizacji skautowych przez np. króla Szwecji, królową Holandii, księcia Walii czy królową Anglii. Również Polska w tym względzie ma swoje tradycje począwszy od naczelnika J. Piłsudskiego poprzez kolejnych prezydentów II RP do prezydentów III RP Lecha Wałęsy i Aleksandra Kwaśniewskiego włącznie.

   Skauting podejmuje cały szereg zadań z dziedziny wychowania, opieki, profilaktyki społecznej, kształcenia, edukacji ekologicznej, społecznej, a w konsekwencji obywatelskiej.

   Na całą tę sferę aktywności i wspierania państwa w tych procesach rządy zlecają organizacjom skautowym realizację zadań z tego obszaru, przeznaczają na ten cel stosunkowo duże środki finansowe. Ważnym kryterium jest liczba i jakość realizowanych programów, zasoby kadrowe do ich realizacji oraz rzetelność rozliczeń realizowanych zadań. Organizacje skautowe na Zachodzie Europy mają status specjalny, tzn. są organizacjami ˝pożytku społecznego˝, co podkreśla ich rolę i miejsce wśród sektora organizacji pozarządowych, a co za tym idzie daje pewne preferencje przy zlecaniu i realizacji zadań.

   Wejście Polski do edukacyjnych programów unijnych Socrates, Leonardo da vinci i Młodzież dla Europy stwarza możliwość rozszerzenia współpracy polskich organizacji młodzieżowych i innych podmiotów wychowawczych z państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Wszystkie trzy programy uzupełniają się wzajemnie i dają szansę młodym Europejczykom lepszego poznania się, wymianę doświadczeń i rozwiązywania wspólnych problemów.

   W zakresie współpracy i wymiany młodzieży kluczową rolę odgrywa program Młodzież dla Europy, którego prace skupiają się wokół następujących akcji: działania bezpośrednio angażujące młodzież, szkolenie pracowników młodzieżowych, wymiana doświadczeń oraz tworzenie współpracy partnerskiej i sieci wzmacniających współpracę pomiędzy strukturami młodzieżowymi. Szczególną wagę będzie się przykładać do szkolenia osób odpowiedzialnych za sprawy młodzieży w strukturach regionalnych i lokalnych, które mają niewielkie możliwości konraktów na poziomie europejskim. Program ten otwarty jest również dla krajów nie należących do Unii, zakłada on wymianę młodzieżową, która umożliwi młodym ludziom lepsze zrozumienie poszczególnych sytuacji i kultur, a zatem rozwój poczucia wzajemnej solidarności. Daje im szansę aktywnego zaangażowania w różne formy demokratycznego uczestnictwa. Działania przygotowawcze, np. wizyty badawcze i szkolenia, umożliwiają pracownikom młodzieżowym i osobom odpowiedzialnym za sprawy młodzieży w krajach kwalifikujących się do wymiany stworzenie fundamentu dla pełnego rozwoju tej formy.

   Wiele działań dotyczących spraw młodzieży promuje również Rada Europy. Pod patronatem Rady Europy i Unii Europejskiej odbywa się corocznie, skupiając ok. 35 tys. uczestników, konkurs szkolny ˝Europa w Szkole˝, którego uczestnikami są dzieci i młodzież w wieku 5-21 lat. Zwycięzcy tego konkursu w wieku 17-21 lat mają szansę wziąć udział w Europejskich Zgrupowaniach Laureatów Konkursu organizowanych corocznie w ok. 25 krajach europejskich. Konkurs ma na celu rozwijanie zainteresowań twórczych, budzenie i umacnianie wspólnej świadomości europejskiej. W trakcie przygotowań jest program ˝Młoda Rada Europy˝, do którego zostaną zaproszeni delegaci młodzieży ze wszystkich krajów członkowskich RE. Program ma na celu budowanie postaw obywatelskich, świadomości praw człowieka wśród młodych ludzi, przybliżenie struktur i funkcjonowanie RE oraz Parlamentu Europejskiego.

   W 1998 roku odbędą się dwie ważne konferencje ministrów odpowiedzialnych za sprawy młodzieży:

   - Konferencja Ministrów ds. Młodzieży Rady Europy w Bukareszcie (Rumunia)

   - Światowa Konferencja Ministrów ds. Młodzieży w Lizbonie (Portugalia).

   Konferencje te stanowią dodatkową możliwość poszukiwania rozwiązań problemów o podobnym zakresie, z jakimi spotkaliśmy się podczas wydarzeń w Słupsku i Katowicach.

   Chcielibyśmy zapewnić, że resort edukacji zamierza wspierać stowarzyszenia pomagające dzieciom oraz młodzieży. Podzielam opinię, że organizacje prowadzące działalność wychowawczą i oświatową powinny mieć ułatwione warunki działania i chętnie poznam szczegóły propozycji pana posła Jaskierni, zmierzającej do stworzenia regulacji prawnych ułatwiających taką działalność.

   Załączam materiał dotyczący problematyki opiekuńczo-wychowawczej, przygotowany ostatnio przez nasz resort dla pani poseł Grażyny Staniszewskiej - przewodniczącej Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży Sejmu RP. *)

   Minister

   Mirosław Handke

   Warszawa, dnia 18 marca 1998 r.