Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie realizacji ˝Programu produktywnego zatrudnienia i zmniejszania bezrobocia w okresie 1997-2000˝

   Odpowiedź na pytanie 1.

   ˝Program promowania produktywnego zatrudnienia i zmniejszania bezrobocia˝ realizowany był już w latach 1995-1996. Dokument przyjęty przez Radę Ministrów na posiedzeniu 3 czerwca 1997 r. pn. ˝Priorytety realizacji programu promowania produktywnego zatrudnienia i zmniejszania bezrobocia˝ (wraz z informacją rządu o realizacji programu w okresie 1995-1996) opracowany został na lata 1997-2000. Dokument ten zakłada, iż w roku 1998 nastąpi kontynuacja prac Rady Ministrów nad formułowaniem priorytetów polityki zatrudnienia w wymiarze średniookresowym - do roku 2010.

   Mając na uwadze założone horyzonty czasowe w ˝Priorytetach realizacji Programu˝ - do roku 2000 i w planowanej modyfikacji ˝Programu˝ - do roku 2010 oraz zderzenie z pracami nad reformą samorządowo-administracyjną, złożyłem wniosek do sekretarza Rady Ministrów o przeprowadzenie modyfikacji obu tych dokumentów w czwartym kwartale 1998 r.

   Aktualizacja ˝Programu˝ wymaga analizy dotychczasowych wyników realizacji programu. W kwietniu br. Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej przeprowadziło prace przygotowawcze do oceny realizacji ˝Programu promowania produktywnego zatrudnienia i zmniejszania bezrobocia˝, kierując do wszystkich resortów pisma z prośbą o rozliczenie własnych działań, przekazanie ocen i uwag dotyczących aktualności poszczególnych zadań. Sformułowana została także prośba o przedstawienie nowych zadań wraz z głównymi celami i czasem ich realizacji. Zawartość odpowiedzi, które napłynęły z większości resortów (a także brak niektórych odpowiedzi) do dnia 10 czerwca br. uzasadniają dodatkowo mój wniosek skierowany na ręce sekretarza Rady Ministrów.

   ˝Program promowania produktywnego zatrudnienia i zmniejszania bezrobocia˝ obejmujący działania kompleksowe i długofalowe, angażujące poszczególne ministerstwa, urzędy i instytucje centralne, nie może być dokumentem statycznym, tak jak nie są niezmienne gospodarka, zjawiska społeczne oraz rynek pracy. Stąd minister pracy i polityki socjalnej, przyjmując ˝Program˝ za bazę wyjściową, z jednej strony - koreluje wszelkie działania i zadania leżące w kompetencjach swojego urzędu z wyznaczonymi ˝Priorytetami realizacji Programu˝ (wynikającymi z ˝Programu˝), z drugiej strony - dostrzega niezbędność dokonywania modyfikacji, korekt w wyznaczaniu kolejności realizacji poszczególnych zadań. Oznacza to jednoznacznie, że Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej nie odrzuca ˝Programu promowania produktywnego zatrudnienia i zmniejszania bezrobocia˝ przyjętego przez rząd premiera Cimoszewicza.

   Opracowanie całościowej oceny realizacji programu, obejmującej działania wszystkich zaangażowanych resortów, jak wspomniano powyżej, jest w toku i po przyjęciu przez rząd w końcu br. zostanie przekazane do Sejmu.

   Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej, realizując ˝Program˝ w zakresie swoich kompetencji, podjęło w 1997 r. szereg stosownych działań.

   Zgodnie z przyjętymi do realizacji ˝Podstawowymi kierunkami działania ministra pracy i polityki socjalnej w 1997 r.˝, do podstawowych zadań należało kreowanie aktywnej polityki rynku pracy, mającej na celu zmniejszenie poziomu bezrobocia, przede wszystkim - zgodnie z założeniami ˝Programu˝ - poprzez wspieranie projektów na rzecz promowania produktywnego zatrudnienia oraz zwiększanie skuteczności i efektywności funkcjonowania służb zatrudnienia. Dla osiągnięcia zamierzonych celów MPiPS podejmowało działania w następujących obszarach:

   I. Zmiany legislacyjne.

   II. Aktywizacja zawodowa.

   III. Wspieranie rozwoju przedsiębiorczości.

   IV. Międzynarodowa polityka rynku pracy.

   V. Kontynuacja programu osłonowo-aktywizującego dla byłych pracowników byłych państwowych gospodarstw rolnych.

   VI. Inne prace służące prowadzeniu aktywnej polityki rynku pracy.

   I. Działania legislacyjne.

   W 1997 r. dokonany został kompleksowy przegląd i analiza funkcjonowania przepisów dotyczących zatrudnienia i przeciwdziałania bezrobociu. W 1997 r. wdrożono do stosowania przepisy ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz o zmianie niektórych ustaw (DzU nr 147, poz. 687). Podstawą opracowania nowelizacji ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu były zalecenia Komisji Polityki Społecznej mające na celu przygotowanie warunków do wprowadzenia systemu ubezpieczeń od bezrobocia oraz zwiększenie atrakcyjności, a tym samym skuteczności aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu.

   W wyniku wprowadzonych zmian w ustawie o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu zostały opracowane i wydane w 1997 r. następujące przepisy:

   1) rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej:

   - w sprawie szczegółowych zasad przyznawania świadczeń określonych w ustawie o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu,

   - w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia rejestracji i ewidencji bezrobotnych oraz innych osób poszukujących pracy,

   - w sprawie określenia wykazu rejonów (gmin) nie uznanych za zagrożone szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym, w których rejonowy urząd pracy może dokonać zwrotu części lub całości kosztów dojazdu do pracy i zakwaterowania osobom, które zostały skierowane i podjęły zatrudnienie, staż lub szkolenie poza miejscem stałego zamieszkania,

   - w sprawie określenia wykazu rejonów administracyjnych (gmin) nie uznanych za zagrożone szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym, w których mogą być refundowane rzeczowe koszty organizacji robót publicznych, zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad udzielania pożyczek z Funduszu Pracy, wysokości stopy procentowej oraz warunków spłaty,

   - zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad organizowania prac interwencyjnych i robót publicznych oraz przyznawania zaliczek finansowania kosztów organizacji robót publicznych,

   - zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad finansowania wydatków z Funduszu Pracy oraz sposobu współpracy organów zatrudnienia z bankami i instytucjami finansującymi,

   - zmieniające rozporządzenie w sprawie organizacji, szczegółowych zasad i zakresu działania Krajowego Urzędu Pracy oraz wojewódzkich i rejonowych urzędów pracy;

   2) rozporządzenia Rady Ministrów:

   - w sprawie przyznania bezrobotnym, zamieszkałym w niektórych województwach i gminach objętych zakresem działania rejonowych urzędów pracy, prawa do zasiłku i stypendium przysługującego bezrobotnym zamieszkałym w gminach zagrożonych szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym,

   - w sprawie określenia województw i gmin objętych zakresem działania rejonowych urzędów pracy, w których są stosowane szczególne instrumenty ekonomiczno-finansowe i inne preferencje w celu restrukturyzacji gospodarki i ograniczania negatywnych skutków bezrobocia,

   - w sprawie zakresu, trybu i warunków wspierania środkami z budżetu państwa na 1997 r. realizacji regionalnych programów restrukturyzacyjnych oraz tworzenia instytucji lokalnych.

   II. Aktywizacja zawodowa.

   1. W ramach komponentu TOR § 8 - Usługi zatrudnieniowe projektu ˝Promocja Zatrudnienia i Rozwój Służb zatrudnienia˝, stawiającego sobie za cel poprawę jakości funkcjonowania publicznej służby zatrudnienia, zrealizowane zostały następujące zadania:

   1) Przystosowywano do warunków polskich testy do badania zainteresowań i uzdolnień zawodowych - pierwsze tego rodzaju w Polsce (adaptacji, standaryzacji i normalizacji dokonał Uniwersytet Jagielloński):

   - Bateria Testów Uzdolnień Ogólnych - BTUO (ang. nazwa oryginalna: General Aptitude Tetst Battery - GATB) służąca do badania uzdolnień zawodowych, złożona z 12 testów,

   - Kwestionariusz Preferencji Zawodowych (ang. nazwa oryginalna: Vocational Preference Inventory - VPI) będący testem psychologicznym do badania zainteresowań zawodowych.

   - Test do samobadania zainteresowań zawodowych o nazwie Zestaw do Samobadania - ZdS (ang. nazwa oryginalna: Self-Directed Search - SdS).

   - W listopadzie 1997 r. MPiPS podpisało z Psychological Assessment Resources pięcioletnią umowę licencyjną na użytkowanie dwóch testów, tj. KPZ oraz ZdS.

   Wyżej wymienione testy znajdują bezpośrednie zastosowanie w poradnictwie zawodowym prowadzonym w systemie urzędów pracy, ponadto mogą być wykorzystywane przez pracownie psychologiczno-pedagogiczne w resorcie edukacji. W 1998 r. zostały podpisane stosowne uzgodnienia między MPiPS a Krajowym Urzędem Pracy, ustalające, iż KUP prowadzi druk, dystrybucję, szkolenie doradców w użytkowaniu testów i administrowanie testami w systemie urzędów pracy.

   2) Opracowano zbiór informacji o zawodach w formie charakterystyk dla 543 zawodów i 198 teczek o zawodach oraz ˝Przewodnik po zawodach˝ (wykonawcą prac, na zlecenie MPiPS, był Centralny Instytut Ochrony Pracy). Użytkownikami opracowanych materiałów są: dzieci i młodzież szkolna dokonująca wyboru kierunku kształcenia, osoby dorosłe zmieniające zawód, doradcy zawodowi pracujący z młodzieżą i dorosłymi, nauczyciele zawodu, naukowcy, analitycy pracy. Aktualizowanie i rozwijanie charakterystyk zawodowych podejmuje Krajowy Urząd Pracy.

   3) Kontynuowano pracę w zakresie opracowania programu komputerowego wspierającego poradnictwo zawodowe. Program komputerowy będzie zawierał bazy danych o zawodach oraz o szkołach i instytucjach szkoleniowych, a także pozwoli na wprowadzanie i wykorzystywanie informacji o cechach osoby badanej (jej zainteresowaniach, uzdolnieniach, wieku, wykształceniu itp.). Korzystanie z programu służyć ma strategii podejmowania decyzji zawodowych. W celu umożliwienia wdrożenia programu komputerowego dla poradnictwa zawodowego, MPiPS wyposażyło (ze środków projektu TOR § 8) w odpowiedni sprzęt komputerowy wszystkie urzędy pracy szczebla wojewódzkiego i rejonowego.

   4) Wdrożono (wcześniej opracowane w ramach TOR § 8) programy kształcenia doradców zawodowych na poziomie licencjackim, magisterskim i podyplomowym. Na podstawie licencji udzielonej Uniwersytetowi Łódzkiemu przez MPiPS uruchomione zostały na tym Uniwersytecie roczne i dwuletnie studia podyplomowe dla doradców zawodowych.

   5) Kontynuowano doskonalenie kadry urzędów pracy (ze środków finansowych projektu TOR § 8). Szkolenia służyły: upowszechnianiu technik aktywnego pośrednictwa pracy i podejścia marketingowego, doskonaleniu umiejętności podstawowych pośredników pracy SUP i OHP oraz doskonaleniu umiejętności kierowniczych kadry kierowniczej WUP.

   6) Opracowano i upowszechniono program klubu pracy oraz materiały szkoleniowe dla liderów klubów pracy. W 1997 r. MPiPS wydało dwa podręczniki pt. ˝Program klubu pracy˝ oraz ˝Umiejętności lidera klubu pracy˝. Zostały one przekazane Krajowemu Urzędowi Pracy do wdrożenia i upowszechnienia. Krajowy Urząd Pracy podjął prace wdrożeniowe programu klubu pracy oraz szkolenie liderów klubów pracy, działających w systemie urzędów pracy oraz struktur OHP, przy wsparciu finansowym ze środków TOR § 8. Uzupełniono także z tych środków wyposażenie klubów pracy działających w systemie urzędów pracy i w strukturach OHP (dokonano zakupu kamer, telewizorów, magnetowidów i kserokopiarek dla tych klubów). Od 1998 r. - na mocy ustaleń podpisanych między MPiPS a KUP - podręczniki dla klubów pracy są upowszechniane również poza Systemem Urzędów Pracy i OHP.

   7) Kontynuowano wyposażenie urzędów pracy w sprzęt techniczno-biurowy na podstawie opracowanego w latach wcześniejszych (w ramach TOR § 8) dokumentu ˝Krajowe wytyczne dotyczące lokalizacji, rozplanowania wewnętrznego i wyposażenia urzędów pracy publicznej służby zatrudnienia˝. W 1997 r. MPiPS przekazało środki finansowe na kontynuację prac remontowo-budowlanych w trzech modelowych urzędach pracy.

   2. TOR § 9 - Szkolenie dorosłych, inny komponent realizowanego przez MPiPS projektu ˝Promocja Zatrudnienia i Rozwój Służb Zatrudnienia˝, posłużył tworzeniu warunków dla dostosowywania poziomu i jakości kwalifikacji siły roboczej do wymagań rynku pracy. Przesłanką tego przedsięwzięcia jest istnienie silnego związku między systemem edukacji (w tym kształcenia i szkolenia zawodowego) a rynkiem pracy. W celu niwelowania deficytu edukacyjnego charakteryzującego osoby dorosłe, tworzące populację aktywnych zawodowo, w roku 1997 zrealizowano, zgodnie z planem, następujące kluczowe działania:

   - W I kwartale 1997 r. MPiPS zamknęło proces formalnego przyjmowania dokumentacji modułowych programów szkolenia zawodowego opracowanej przez zespoły autorskie z wykorzystaniem wypracowanej przez MOP koncepcji Modułów Umiejętności Zawodowych MES (ang. Modules of Employable Skills). Dokumentacja programowa została przygotowana dla 21 obszarów zawodowych, obejmuje 965 jednostek modułowych i liczy - wraz z materiałami pomocniczymi do realizacji zajęć - ok. 50 tys. stron.

   - MPiPS przeprowadziło cykl szkoleń warsztatowych dla nauczycieli i instruktorów w zakresie przygotowania i realizacji kursów modułowych. Opracowany został raport pn. ˝Informacja o przygotowaniu i przebiegu warsztatów nt. realizacji szkolenia dorosłych w oparciu o moduły umiejętności zawodowych - MES˝.

   - Promowano modułowe programy szkolenia zawodowego opracowane według metodologii MES: poprzez udział w cyklu seminariów organizowanych na terenie całego kraju, opracowanie i wydanie publikacji pt. ˝Informator o programach modułowych dla szkolenia zawodowego˝ oraz pt. ˝Zasady wdrażania i oceny modułowych programów szkolenia dorosłych˝.

   - Pełen komplet maszynopisu dokumentacji programowej dla 21 obszarów zawodowych został przekazany do Ministerstwa Edukacji Narodowej - do wykorzystania w toku prac nad modernizacją kształcenia zawodowego.

   - Sukcesywnie trwa proces wdrażania modułowych programów szkolenia zawodowego, monitorowany przez MPiPS. W 1997 r. wdrożenia realizowane były w 13 tzw. instytucjach wiodących dla TOR § 9, koordynujących wcześniej opracowywanie programów modułowych i doposażonych (ze środków projektu) w nowoczesny sprzęt techno-dydaktyczny, potrzebny do ich realizacji. Dokonano także ewaluacji wdrożeń i przygotowano raporty z tej oceny. Opracowano procedurę udostępniania programów MES wszystkim zainteresowanym placówkom szkolenia zawodowego dorosłych; prowadzone są działania upowszechniające system kształcenia modułowego, zgodnie z tą procedurą.

   - W 1997 r. zrealizowano, wspólnie z Agencją ds. Szkolenia Zawodowego Dorosłych AFPA International z Francji, podprojekt pn. ˝Wprowadzenie systemu jakości w ośrodkach szkolenia: Zespół Szkół Technicznych w Mikołowie oraz Rejonowy Ośrodek Kształcenia Zawodowego ZDZ w Ustroniu˝. Prace nad wykorzystaniem normy ISO 9001 w zarządzaniu tymi placówkami szkolącymi są kontynuowane.

   Wyjaśnienia wymaga fakt propagowania przez MPiPS podejścia opartego na wypracowanej przez MOP koncepcji MES (modułów umiejętności zawodowych) dla potrzeb szkoleń zawodowych dorosłych, w tym bezrobotnych. Przemawiają za tym następujące podstawowe walory programów budowanych w oparciu o koncepcję MES:

   - Program jest silnie związany z wymaganiami pracy zawodowej, gdyż punktem wyjścia przy jego tworzeniu jest inwentaryzacja zadań zawodowych oraz identyfikacja umiejętności, które potrzebne są do wykonywania danego zadania.

   - Analiza pracy i opis zadań zawodowych prowadzi do jasnego określenia operacyjnych celów szkolenia, które pokazują, jakie zadania zawodowe będzie w stanie wykonać uczestnik po ukończeniu danej jednostki modułowej.

   - Dobór treści szkolenia wynika z ustalonych celów, a więc nawiązuje bezpośrednio do wymagań stanowisk pracy i kompetencji zawodowych.

   - Układ programu w postaci zwartych samodzielnych jednostek modułowych (i przyporządkowanych im jednostek szkoleniowych) jest bardzo czytelny. Pokazuje wzajemne korelacje treści programu, pozwala uniknąć powtórzeń i zapewnia zachowanie logicznej spójności materiału nauczania.

   - Programy modułowe otwarte są na zmiany - można bez trudu wymieniać i dodawać jednostki modułowe.

   - Treści dydaktyczne mają charakter interdyscyplinarny - nie ma podziału na dziedziny wiedzy czy przedmioty.

   - Programy preferują treści praktyczne. Wiedza teoretyczna włączana jest na tyle, na ile stanowi niezbędną podbudowę działań praktycznych wykonywanych w pracy zawodowej. Obowiązuje zasada ścisłego łączenia teorii z praktyką.

   - Programy zmuszają do stosowania aktywnych metod pracy dydaktycznej. Zawierają szczegółowo zaprojektowane konspekty zajęć z zestawem ćwiczeń, materiałów do studiowania, testów oraz wskazówkami do realizacji poszczególnych jednostek modułowych; materiały te zebrane są w pakiety dydaktyczne.

   - Nauczyciel występuje w roli organizatora procesu dydaktycznego, opiekuna, pomocnika i doradcy uczestników szkolenia; konieczne jest odejście od roli wykładowcy i ˝nadzorcy˝.

   - Zapewniona jest stała kontrola postępów szkolenia poprzez system testów i sprawdzianów zaprojektowanych w powiązaniu z celami szkolenia i realizowanymi ćwiczeniami.

   - Dzięki budowie modułowej programy są elastyczne: umożliwiają indywidualizację treści zdobywanych kwalifikacji i tempa uczenia się. Uczestnik w ramach programu może wybierać moduły, które są dla niego przydatne i zapewniają lukę między jego umiejętnościami a wymaganiami pracy zawodowej.

   - Szkolenie w zawodzie może być rozłożone w czasie i dochodzenie do pełnego zawodu lub specjalizacji może odbywać się etapami, na zasadzie uczestnictwa w kolejnych modułach.

   - Możliwe jest szkolenie ˝wielozawodowe˝. Dobór modułów z różnych zawodów i specjalności umożliwia przygotowanie się do prac wymagających kwalifikacji interdyscyplinarnych.

   - Świadectwa po ukończeniu kursu wykorzystującego podejście MES zawierają listę opanowanych umiejętności, wskazują, do jakich prac uczestnik szkolenia jest przygotowany i co jest w stanie wykonywać.

   - Szkolenie według metodologii MES jest wyraźnie zorientowane na zatrudnienie. OFerta kursu może obejmować nawet pojedynczą jednostkę modułową. Po ukończeniu tego fragmentu programu uczestnik jest jednak przygotowany do wykonywania konkretnego zadania zawodowego, a więc pracodawca może mu powierzyć do realizacji dany odcinek pracy.

   3. Programy przeciwdziałania długotrwałemu bezrobociu młodzieży.

   Szerokie spectrum działań na rzecz zapobiegania długotrwałemu bezrobociu młodzieży zapisane jest w dokumencie rządowego programu pn. ˝Promocja aktywności zawodowej młodzieży˝. Co roku opracowywana jest informacja o realizacji tego programu oraz harmonogram zadań na rok następny. Dokument zawierający sprawozdanie za rok 1996 i harmonogram na rok 1997 był przedmiotem obrad wspólnego posiedzenia komisji sejmowych w sierpniu 1997 r. Obecnie przygotowana została informacja o realizacji działań w 1997 r. i harmonogram na 1998 r. Dla ilustracji działań zrealizowanych w 1997 r. można przytoczyć następujące dane:

   - MEN od 1 września 1997 r. rozpoczął kształcenie według nowych dokumentacji programowych opracowanych dla 29 zawodów szerokoprofilowych. Kolejne dokumentacje dla 30 zawodów będą wdrożone w br.

   - W 1997 r. prowadzone były i są obecnie kontynuowane prace projektowe nad dokumentacją programów nauczania według metodologii MES - dla nowego typu szkoły policealnej (po liceum technicznym, w przyszłości - profilowanym).

   - Urzędy pracy usługami w zakresie informacji i poradnictwa zawodowego objęły ok. 200 tys. młodych ludzi w wieku 18-24 lat.

   - W Systemie Urzędów Pracy w 1997 r. przeszkolono prawie 48 tys. młodych ludzi, co oznacza niemal dwukrotny wzrost w stosunku do roku 1996. Podniosła się znacznie efektywność zatrudnieniowa szkoleń (obecnie ok. 60% absolwentów szkoleń znajduje zatrudnienie).

   - Działania prowadzone przez kluby pracy w dużej mierze obejmują młodych ludzi - młodzież w wieku 15-24 lat stanowi połowę uczestników zajęć klubów pracy.

   - Wszystkie rejonowe urzędy pracy angażowały się w organizowanie giełd pracy dla absolwentów szkół ponadpodstawowych. W ramach współpracy międzynarodowej zorganizowano m.in. w Niemczech wakacyjne prace sezonowe dla 831 polskich studentów oraz praktyki dla 159 uczniów szkół średnich.

   - W 1997 r. ponad 3 tys. młodych bezrobotnych otrzymało pożyczki na uruchomienie działalności gospodarczej (w ramach projektu TOR § 10 ˝Rozwój małej przedsiębiorczości˝). Młodzież do 24 roku życia stanowi ok. 16-18% klientów różnych szkoleń i konsultacji realizowanych przez ˝Ośrodki Wspierania Przedsiębiorczości˝.

   - W Systemie Urzędów Pracy kontynuowano realizowanie programów specjalnych. Młodzież pozostająca bez pracy ponad 12 miesięcy zakwalifikowana jest do tzw. grup ryzyka, dla których przeznaczone są programy specjalne. Ta młodzież uczestniczyła w 31 programach specjalnych, zorganizowanych bądź wyłącznie na jej potrzeby, bądź na zasadzie współuczestnictwa z inną grupą ryzyka.

   - W 1997 r. opieką ochotniczych hufców pracy objęto ponad 30 tys. młodych ludzi.

   - Prowadzone jest dofinansowanie kosztów programów i przedsięwzięć realizowanych w ramach zadań statutowych przez instytucje i organizacje pozarządowe na rzecz bezrobotnej młodzieży wchodzącej na rynek pracy. Zasady rozpatrywania wniosków i kryteria przyznawania środków na te cele zatwierdził minister pracy i polityki socjalnej, po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady Zatrudnienia, w styczniu 1997 r. Powołana komisja opiniująca rozpatrzyła 86 wniosków o dofinansowanie i w rezultacie zawarto 41 umów na łączną kwotę 4,7 mln zł. Należy zaznaczyć, że kwota dotacji nie przekraczała 70% kosztów realizacji poszczególnych programów. W bogatym wachlarzu dotowanych programów i przedsięwzięć dominują warsztaty i szkolenia przygotowujące młodzież do wejścia na rynek pracy, szkolenia liderów, pomoc w tworzeniu własnych małych firm, wspomaganie przedsiębiorczości, działań młodych osób w agrobiznesie. Najszerszy udział miała w tych programach Główna Kwatera ZHP, która objęła niemal siedemnastotysięczną rzeszę młodzieży ostatnich klas szkół podstawowych i średnich, a także młodych ludzi z grupy harcerzy starszych i kadry instruktorskiej mających problemy ze znalezieniem pracy. W roku bieżącym zadanie to jest kontynuowane.

   4. Wspólnie z Instytutem Pracy i Spraw Socjalnych rozpoczęto i prowadzono prace nad aktualizacją i przygotowaniem II edycji ˝Klasyfikacji zawodów i specjalności˝ (opracowanej przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych i wprowadzonej na potrzeby rynku pracy na mocy rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 20 kwietnia 1995 r.).

   W 1997 r. zebrano i usystematyzowano informacje i uwagi dotyczące zapisów ˝Klasyfikacji zawodów i specjalności˝, które napłynęły od użytkowników, a następnie przekazano je do Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych. Zarządzeniem ministra pracy i polityki socjalnej powołana została Komisja ds. Klasyfikacji Zawodów i Specjalności i rozpoczęto systematyczne prace nad nowelizacją ˝Klasyfikacji˝.

   5. Pełnomocnik MPiPS brał udział w pracach przygotowawczych do negocjacji z Unią Europejską, prowadzonych w ramach Podzespołu nr 9 ˝Kształcenie˝ w Ministerstwie Edukacji Narodowej.

   Podzespół ˝Kształcenie˝ został utworzony w związku z zarządzeniem nr 1 przewodniczącego Komitetu Integracji Europejskiej z dnia 6 marca 1997 r. w sprawie powołania międzyresortowych zespołów do przygotowania dokumentacji na potrzeby negocjacji o członkostwo Polski w Unii Europejskiej.

   Prace Podzespołu ˝Kształcenie˝ obejmowały:

   - wspólne ustalenie zagadnień z obszaru kształcenia, które mogłyby stanowić przedmiot negocjacji z Unią Europejską,

   - analizę Dyrektyw Rady Wspólnot Europejskich 92/51/EEC z dnia 18 czerwca 1992 r. oraz 89/48/EEC z dnia 21 grudnia 1988 r.,

   - sporządzenie wykazu zawodów pozostających w kompetencjach danego resortu z uwzględnieniem zagadnień dotyczących uznawania kwalifikacji zawodowych i warunków dostępu do wykonywania zawodu,

   - spisanie wykazu polskich aktów prawnych regulujących ww. zagadnienia,

   - przeprowadzenie wstępnej analizy porównawczej polskich przepisów z regulacjami prawa wspólnotowego w zakresie kształcenia zawodowego, uznawania kwalifikacji i dostępności do wykonywania zawodu.

   III. Wspieranie rozwoju przedsiębiorczości.

   Działania w zakresie wspierania przedsiębiorczości koncentrowały się na kontynuacji realizacji TOR § 10 - ˝Rozwój Małej Przedsiębiorczości˝, następnego z komponentów projektu ˝Promocja Zatrudnienia i Rozwój Służb Zatrudnienia˝.

   W 1997 r. zrealizowano następujące zadania:

   1. Wspieranie inicjatyw na rzecz tworzenia nowych miejsc pracy dla osób bezrobotnych poprzez samozatrudnienie i drobną przedsiębiorczość. W ramach projektu ˝Rozwój Małej Przedsiębiorczości˝ - TOR § 10 utworzone zostały przez organizacje pozarządowe, przy aktywnym wsparciu MPiPS, trzy elementy (komponenty) systemu wspierania przedsiębiorczości:

   - Ośrodki Wspierania Przedsiębiorczości (OWP)

   - Fundusze Rozwoju Przedsiębiorczości (FRP)

   - Inkubatory Przedsiębiorczości (INK)

   W ramach projektu utworzono na obszarze Polski łącznie 61 Ośrodków Wspierania Przedsiębiorczości nastawionych na realizowanie intensywnych programów szkolenia w dziedzinie szeroko rozumianej przedsiębiorczości, tworzenie i prowadzenie małej firmy. Obecnie działa 57 Ośrodków Wspierania Przedsiębiorczości, z czego 6 powstało w II połowie roku 1997, a 3 kolejne rozpoczną działalność w najbliższym czasie. Utworzono 34 Fundusze Rozwoju Przedsiębiorczości, których zadaniem jest zapewnienie bezrobotnym kapitału na rozpoczęcie działalności w postaci pożyczek udzielanych na preferencyjnych warunkach. W ramach projektu utworzono 31 Inkubatorów Przedsiębiorczości. Ten rodzaj pomocy ma na celu wspieranie małych przedsiębiorstw w pierwszym najtrudniejszym okresie ich działalności. Zadaniem inkubatorów jest dostarczanie małym firmom odpowiedniej do potrzeb powierzchni na działalność gospodarczą, obsługi biurowej oraz usług wspierających, takich jak doradztwo ekonomiczne, finansowe, prawne, organizacyjne i techniczne oraz dostępu do źródeł finansowania, marketingu i zarządzania. Inkubatory są sprawdzoną formą promocji i wspomagania nowo powstających firm oraz tworzenia nowych miejsc pracy.

   W 1997 r. instytucje te zrealizowały następujące działania:

   1) Ośrodki Wspierania Przedsiębiorczości:

   - objęto doradztwem 12 904 osoby,

   - przeszkolono 24 506 osób,

   - z pomocą ośrodków opracowano 1751 biznesplanów,

   - przygotowano 1172 wnioski pożyczkowe,

   - dzięki pomocy ośrodków powstało 1400 nowych firm,

   - w firmach tych znalazło zatrudnienie 2700 osób.

   2) Fundusze Rozwoju Przedsiębiorczości:

   - udzielono 832 pożyczki na łączną kwotę 14 085 135 zł,

   - dzięki pożyczkom FRP utworzono 1858 nowych miejsc pracy.

   3) Inkubatory Przedsiębiorczości:

   - w roku 1997 przybyło 278 firm (działa obecnie 509 firm), z tego 30% zostało założonych przez osoby bezrobotne,

   - łącznie firmy te utworzyły 2783 miejsca pracy.

   2. Wspieranie merytoryczne instytucji i organizacji pozarządowych działających na rzecz promocji samozatrudnienia oraz przedsiębiorczości, a w szczególności opracowanie materiałów i programów dotyczących poradnictwa w zakresie małej przedsiębiorczości.

   W ramach tego zadania opracowane zostały podręczniki dla lokalnych animatorów przedsiębiorczości. W roku 1997 wydane zostały następujące podręczniki: Ośrodek Wspierania Przedsiębiorczości, Fundusz Rozwoju Przedsiębiorczości oraz Inkubator Przedsiębiorczości. W podręczniki te wyposażono wszystkie organizacje uczestniczące w realizacji projektu TOR § 10, System Urzędów Pracy oraz zainteresowane instytucje. Ponadto wydano szereg publikacji specjalistycznych, takich jak: Psychologiczne Kryteria Doboru Osób Bezrobotnych - Kandydatów na Podjęcie Działalności Gospodarczej na Własny Rachunek, Informator o Problemach Bezpieczeństwa i Higieny Pracy, Charakterystyka i Ocena Funduszy Rozwoju Przedsiębiorczości, Inkubatory Przedsiębiorczości w Polsce, Ośrodki Wspierania Przedsiębiorczości, Komputerowy System Minitorowania Ośrodków Projektu ˝Rozwój Małej Przedsiębiorczości˝ - TOR § 10.

   IV. Międzynarodowa polityka rynku pracy.

   W zakresie międzynarodowej polityki rynku pracy kontynuowano działania zmierzające do rozszerzenia dostępu rynków pracy krajów obcych dla polskich obywateli. Opracowywano tematykę rozmów dla oceny stanu realizacji umowy międzyrządowej z 31 stycznia 1990 r. z RFN. Uzgodniono tekst umowy rządowej o wzajemnym zatrudnieniu ze Słowacją. Renegocjowano umowę o zatrudnieniu z Czechami oraz kontynuowano kooperację w zakresie współpracy transgranicznej z Czechami. Ustalono system rozliczeń z Czechami i Słowacją w zakresie wzajemnie udzielanych świadczeń medycznych dla zatrudnianych pracowników. Kontynuowano badanie i monitoring procesów migracji zarobkowej w ramach tzw. Nieoficjalnej Sieci Współpracy Krajów Europy Środkowo-Wschodniej.

   Przygotowano nowelizację przepisów prawa wewnętrznego regulującego zatrudnianie cudzoziemców w Polsce w związku z wejściem w życie ustawy o cudzoziemcach. Przygotowano i wydano następujące akty prawne:

   - rozporządzenie w sprawie trybu zatrudniania cudzoziemców przy realizacji usług eksportowych świadczonych przez pracodawców zagranicznych w Polsce,

   - rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad i trybu wydawania zezwoleń i zgód na zatrudnienia lub wykonywanie innej pracy zarobkowej na terytorium RP.

   V. Kontynuacja programu osłonowo-aktywizującego dla byłych pracowników byłych państwowych gospodarstw rolnych.

   Programem objęto w 1997 r. 121 rodzin (665 osób) z 43 gmin na terenie ośmiu województw (elbląskie, koszalińskie, gorzowskie, krośnieńskie, olsztyńskie, pilskie, słupskie, suwalskie). Realizatorem programu są organizacje pozarządowe, silnie związane ze środowiskiem lokalnym, współpracujące z administracją rządową w województwach oraz władzami samorządowymi w gminach. Funkcję lokalnych koordynatorów i dysponentów środków (w tym własnych w formie gotówkowej lub bezgotówkowej) pełnią Wojewódzkie Zespoły Koordynacyjne.

   Rodziny objęte programem podejmowały działalność zmierzającą zarówno do rozszerzenia produkcji rolnej (roślinnej i zwierzęcej), jak i działalności pozarolniczej, takiej jak usługi leśne (ścinka, transport), otwieranie na wsi zakładów usługowych (hydrauliczne, komunalne, kowalskie, naprawa sprzętu gospodarstwa domowego, fryzjerskie, inne), usługi transportowe, działalność szwalnicza, drobna działalność handlowa, gastronomiczna itp.

   W wyniku realizacji programu w 1997 r. około 50% rodzin objętych pomocą usamodzielniło się całkowicie i przestało korzystać ze świadczeń ośrodków pomocy społecznej. W przypadku drugiej połowy rodzin odnotowano przyznawanie zasiłków celowych lub okresowych, a zatem - korzystanie ze świadczeń systemu pomocy społecznej w już ograniczonym zakresie.

   VI. Inne prace służące prowadzeniu polityki rynku pracy.

   Realizowano zadania w zakresie badań i analiz rynku pracy, polegające na opracowywaniu comiesięcznych informacji dotyczących sytuacji na rynku pracy, z uwzględnieniem informacji o wojewódzkich i lokalnych rynkach pracy oraz o wybranych kategoriach bezrobotnych. W ramach tych opracowań podejmowana była problematyka płynności rynku pracy, podaży i wykorzystywania ofert pracy, zjawisk demograficznych. Kontynuowano prace związane z doskonaleniem i dostosowaniem danych pochodzących z rejestrów urzędów pracy do przepisów znowelizowanej ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Efektem tych prac było wprowadzenie w życie, z dniem 31 stycznia 1997 r., nowego zarządzenia ministra pracy i polityki socjalnej w sprawie obowiązków sprawozdawczych w zakresie badań statystycznych prowadzonych przez resort pracy.

   Współpracowano z OECD w zakresie przystosowania polskiej statystyki rynku pracy do standardów krajów o gospodarce rynkowej.

   Reasumując, nie będą nieuprawnione stwierdzenia, iż w wyniku działań skorelowanych z ˝Programem produktywnego zatrudnienia i zmniejszania bezrobocia˝:

   - MPiPS wniosło zauważalny wkład w doskonalenie funkcjonowania systemu urzędów pracy, w szczególności w zakresie podnoszenia fachowości kadr oraz metod i narzędzi wykorzystywanych w bezpośrednim wspieraniu osób bezrobotnych w powrocie do zatrudnienia (projekt TOR § 8 - Usługi zatrudnieniowe; klasyfikacja zawodów i specjalności rynku pracy).

   - MPiPS zainicjowało modernizację oraz proces adaptacji ustawicznego szkolenia zawodowego mającego fundamentalne znaczenie dla aktywności zawodowej siły roboczej na zmieniającym się rynku pracy (projekt TOR § 9 - Szkolenie dorosłych).

   - MPiPS uruchomiło projekty i programy na rzecz tworzenia miejsc pracy dla określonych grup bezrobotnych o szczególnie trudnej pozycji na rynku pracy (TOR § 10 - Rozwój małej przedsiębiorczości; programy dla młodzieży; program dla byłych pracowników pgr).

   W 1997 r. odnotowano pozytywne zmiany na rynku pracy, których ilustracją są:

   - znaczny spadek liczby bezrobotnych - o 533,1 tys. osób (z poziomu 2359,5 tys. w końcu 1996 r. do poziomu 1826,4 tys. w końcu 1997 r.);

   - spadek stopy bezrobocia o 2,7 punktu procentowego (z poziomu 13,2% w końcu 1996 r. do poziomu 10,5% w końcu 1997 r.);

   - wzrost w 1997 r. liczby ofert pracy zgłoszonych przez pracodawców do urzędów pracy. W 1997 r. do urzędów pracy wpłynęło 915,8 tys. ofert pracy, tj. o 36,9 tys. ofert pracy więcej w odniesieniu do 1996 r.

   Niewątpliwie na pozytywne zjawiska na rynku pracy wpłynął utrzymujący się w 1997 r. stosunkowo wysoki poziom wzrostu gospodarczego (wzrost PKB realnie o 6%). Szeroko rozumiany rozwój gospodarczy uznawany jest za wiodący czynnik zapewnienia trwałego ograniczenia bezrobocia. Niemniej twierdzenie, że spadek bezrobocia w Polsce jest uwarunkowany wyłącznie wzrostem gospodarczym, z pominięciem roli polityki przeciwdziałania bezrobociu, jest całkowitym niedocenianiem jej przydatności i skuteczności. Trafnie sformułowane i realizowane zasady przeciwdziałania i ograniczania bezrobocia jako element polityki ekonomicznej pełnią rolę wspierającą rozwój lub - przy podejściu skrajnie sceptycznym - zapobiegają degradacji społecznej i materialnej grup zagrożonych utratą zatrudnienia i bezrobotnych.

   Odpowiedź na pytania 2 i 3.

   W związku z planowaną reformą administracji publicznej prowadzone w latach następnych działania winny mieć docelowo charakter ogólnokrajowy, owocujący wynikami przydatnymi dla ogniw zarówno administracji rządowej, jak i samorządowej. Stąd zadaniami do podjęcia - adresowanymi do systemu ustawicznego szkolenia zawodowego (dorosłych), mającymi na celu podnoszenie kwalifikacji osób bezrobotnych, a także ogółu zasobów ludzkich, będzie zrealizowanie, na bazie pilotowej, projektów dotyczących:

   - systemu jakości według międzynarodowego systemu norm jakości ISO 9001,

   - standardów kwalifikacji zawodowych (powiązanych z pracą),

   - funkcjonowania ustawicznej edukacji zawodowej w Polsce w perspektywie integracji z Unią Europejską,

   - aktualizacji klasyfikacji zawodów i specjalności dla potrzeb rynku pracy oraz dostosowania do niej klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego.

   W dalszej perspektywie czasowej przedsięwzięcia pilotażowe znajdując szerokie zastosowanie będą wymagać przygotowania uregulowań prawnych.

   Ponadto polityka rynku pracy będzie obejmować dalsze podnoszenie jakości funkcjonowania systemu urzędów pracy obejmujące zwiększanie efektywności pośrednictwa pracy, indywidualizację działań adresowanych do bezrobotnych i poszukujących pracy oraz pracodawców. Podnoszeniu jakości usług systemu urzędów pracy na rzecz rynku pracy służy wprowadzenie w bieżącym roku kontraktów zadaniowych dla urzędów pracy. Kontrakt zadaniowy jest rodzajem umowy zawartej na rok pomiędzy prezesem KUP a dyrektorami WUP w oparciu o wstępne kontrakty podpisane z kierownikami urzędów rejonowych. System kontraktowania zadań jest oparty na metodzie zarządzania przez jasno sprecyzowane i uzgodnione cele przedstawione w sposób wymierny. Realizacja idei kontraktowania rozpoczyna się na szczeblu gminy, skąd rejonowe urzędy pracy zbierają zapotrzebowanie na roboty publiczne, prace interwencyjne oraz informacje o planowanych inwestycjach i zapotrzebowaniu na siłę roboczą oraz szkolenia. Analiza sytuacji na lokalnym rynku pracy, jak i ocena skuteczności realizowanych form przeciwdziałania bezrobociu stanowią podstawę do ustalenia listy zadań i zaplanowania środków na ich realizację. W wyniku negocjacji między dysponentem środków publicznych (wojewódzkim urzędem pracy) a realizatorem zadań (rejonowym urzędem pracy) ustalona zostaje ostateczna treść kontraktu. Podobny proces budowy kontraktu zadaniowego ma miejsce na szczeblu województwa - sumowane są zadania i środki uzgodnione z RUP i w formie kontraktu uzgadniane z Krajowym Urzędem Pracy. Doświadczenia krajów zachodnich wskazują na pozytywne efekty takiego sytemu: poprawę jakości usług, racjonalizację wydatków, podniesienie poziomu umiejętności kierowniczych kadry zatrudnionej w urzędach pracy, skuteczną decentralizację zarządzania.

   Utrzymujące się, także w krajach Unii Europejskiej, zjawisko bezrobocia ludzi młodych wyznacza niezbędność kontynuacji programu pn. ˝Promocja aktywności zawodowej młodzieży˝. Najnowszym przykładem wprowadzonych w br. działań w ramach tego programu jest podjęcie zintegrowanego przedsięwzięcia na rzecz ograniczenia skali bezrobocia wśród absolwentów poprzez stworzenie ˝Ogólnokrajowego Programu Absolwent '98˝. Program ten, realizowany w Systemie Urzędów Pracy, przeznaczony jest dla nowo rejestrujących się absolwentów. Oprócz dotychczas oferowanych usług zawiera on ofertę zindywidualizowanego pakietu pomocowego pod nazwą Indywidualny Pakiet Działania wraz z narzędziami: scenariuszem spotkań z absolwentami pt. ˝Warsztaty poszukiwania pracy˝, zeszytem dla absolwentów, zasadami postępowania, Indywidualnym Planem Działania.

   Na bieżąco podejmowane są i będą działania legislacyjne.

   - Do uzgodnień międzyresortowych skierowano projekt rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej w sprawie programów specjalnych przeciwdziałania bezrobociu, zastępującego rozporządzenie z 1995 r. W oparciu o doświadczenia związane z dotychczasową realizacją programów specjalnych zaproponowano zmiany idące w kierunku: umożliwienia finansowania (współfinansowania) programów specjalnych przez różne organizacje i instytucje, umożliwienia urzędom pracy zlecania realizacji programów specjalnych, rozszerzenia adresatów programów specjalnych, uproszczenia procedury uruchamiania programów, rozszerzenia katalogu przedsięwzięć, zmiany zasad finansowania przedsięwzięć, w tym ustalania limitu środków.

   - Do uzgodnień międzyresortowych skierowano projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zasad udzielania pożyczek na utworzenie miejsc pracy dla bezrobotnych zamieszkałych na terenie gmin wiejskich oraz miejsko-wiejskich, a także miast do 20 tys. mieszkańców, wysokości ich oprocentowania i warunków spłaty oraz rozliczenia się Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z Krajowym Urzędem Pracy z otrzymanych na ten cel środków Funduszu Pracy. To rozporządzenie jest realizacją delegacji ustawowej i wynika ze zmiany wprowadzonej w 1997 r. w ustawie z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.

   - W związku z wdrażaniem reformy ustrojowej państwa konieczne będzie opracowanie aktów wykonawczych do obowiązującej ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.

   - Podjęte zostaną starania o przygotowanie i wprowadzenie systemu ubezpieczeń od bezrobocia.

   Wobec zmian struktury administracyjnej państwa i zmian zachodzących w gospodarce, w szczególności planowanej dalszej restrukturyzacji przemysłów, niezbędna będzie aktualizacja rządowego ˝Programu Promocji Produktywnego Zatrudnienia i Zmniejszania Bezrobocia˝, sprowadzająca się do określenia zadań w dziedzinie rynku pracy dla poszczególnych struktur administracji rządowej.

   Realizacja powyższych zamierzeń zakładana jest w perspektywie krótko- i średniookresowej, jakkolwiek wiele z nich będzie kontynuacją bieżących kierunków działania ministra pracy i polityki socjalnej.

   Rezultaty proponowanych działań w ostatecznym rozrachunku służą tworzeniu warunków dla rozwoju zasobów ludzkich. Kwalifikowana siła robocza, zasoby ludzkie determinują rozwój wszystkich sektorów, stąd niezbędne jest założenie, iż w przeważającej większości proponowane działania mają charakter międzyresortowy. W konsekwencji warunkiem realizacji zadań jest usystematyzowana współpraca z innymi ministerstwami oraz udział partnerów społecznych także ze względów metodologicznych.

   Minister

   Longin Komołowski

   Warszawa, dnia 26 czerwca 1998 r.