Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie programów ożywienia kulturalnego dla wsi i gmin małomiasteczkowych

   W odpowiedzi na interpelację pana posła Jana Kulasa w sprawie programów ożywienia kulturalnego na wsi uprzejmie informuję:

   Ad 1. Ministerstwo Kultury i Sztuki dysponuje raportami i badaniami diagnostycznymi wykorzystywanymi, w miarę możliwości, do realizacji polityki kulturalnej na rzecz wsi i małych miast. W latach 1993-1997 na zlecenie Ministerstwa Kultury i Sztuki Instytut Kultury przeprowadził badania pt. ˝Monitoring środowisk edukacji kulturalnej małego miasta i wsi˝. Także w 1997 r. Instytut Kultury zakończył prace nad ˝Raportem o stanie kultury˝ za lata 1989-1997, w którym podjęto próbę przedstawienia stanu kultury w gminach miejskich, miejsko-wiejskich i wiejskich. Na przełomie lat 1996 i 1997 we wszystkich województwach zostały sporządzone raporty o stanie kultury na wsi, opracowane przez Krajową Radę Regionalnych Towarzystw Kultury w postaci ˝Raportu o stanie kultury wiejskiej w Polsce˝, przy wsparciu finansowym Ministerstwa Kultury i Sztuki. W 1998 r. we współpracy z Ministerstwem Kultury i Sztuki Główny Urząd Statystyczny przeprowadził badanie nt. ˝Edukacja kulturalna dzieci i młodzieży˝, które objęło swym zasięgiem wszystkie instytucje kultury oraz szkoły różnego poziomu i typu. W chwili obecnej jest opracowywany raport z badań.

   Z istniejących raportów wynika, że w okresie transformacji ustrojowej wystąpiło dodatkowe zagrożenie dla instytucji kultury na wsi - szczególnie w początkowym okresie - zmniejszenie liczby filii i punktów bibliotecznych i uszczuplenie etatowej kadry pracowników kulturalno-oświatowych na wsi. Pogorszeniu uległa sytuacja finansowa wielu placówek kulturalnych. Tradycyjne działania kulturalne na wsi często schodzą na plan dalszy, co spowodowane jest presją innych potrzeb występujących w samorządach, a przede wszystkim podniesieniem poziomu infrastruktury cywilizacyjnej wsi. Większość samorządów realizuje plany oszczędnościowe z dużą szkodą dla edukacji kulturalnej. Środki finansowe na kulturę przeznaczane są głównie na utrzymanie instytucji, niewiele natomiast pozostaje na finansowanie merytorycznej działalności oraz realizację ciekawych inicjatyw podejmowanych przez mieszkańców. W tych gminach i wsiach, w których społeczność lokalna jest lepiej zintegrowana, gdzie istnieją stowarzyszenia i organizacje społeczne, straty w systemie instytucji kulturalnych są minimalne.

   Ad 2 i 3. Jednym z założeń polityki kulturalnej państwa jest pomoc środowiskom i społecznościom, które mają utrudniony dostęp do kultury i edukacji kulturalnej, a w tym mieszkańcom wsi i małych miast. Przeprowadzone w ostatnich latach badania diagnostyczne edukacji kulturalnej małego miasta i wsi posłużyły do sformułowania niektórych zadań dla Ministerstwa Kultury i Sztuki:

   1. W 1999 r. zostaną ukończone prace nad ˝Atlasem Kultury Polskiej˝, w którym będą oznaczone regiony, powiaty i gminy wymagające szczególnej troski władz samorządowych i państwowych. Będą one pomocą do opracowania instrumentów prawnych i finansowych na rzecz likwidowania dysproporcji wsi i małych miast względem dużych aglomeracji.

   2. W 1998 r. powstał Zespół ds. Realizacji Międzyresortowego Programu Edukacji Kulturalnej (składający się z przedstawicieli MKiS oraz MEN), który opracowuje programy mające na celu pobudzanie aktywności kulturalnej społeczeństwa, działania edukacyjne i animacyjne skierowane do odbiorców kultury, tj.:

   - podjęto prace przygotowawcze do realizacji programu artystyczno-edukacyjnego ˝Patronat artystyczny˝, który będzie realizowany w szkołach i innych placówkach oświatowych we współpracy z instytucjami kultury. Wspólne środki MEN i MKiS umożliwią realizację wielu zadań z dziedziny kultury i edukacji na obszarach wiejskich i małomiasteczkowych,

   - trwają prace nad programami wynikającymi z polityki prorodzinnej państwa, promującymi te inicjatywy, które integrują rodzinę wokół spraw kultury, aktywnego uczestnictwa kulturalnego, stymulujące rozwój kulturalny dzieci i ich rodziców. Program ten skierowany jest również do środowisk wiejskich i małomiasteczkowych.

   3. Na uwagę zasługuje także program edukacyjny ˝Świadome kształtowanie krajobrazu i ochrona krajobrazu historycznego˝, odwołujący się do wartości rozwoju człowieka w przyjaźni ze środowiskiem przyrodniczym i historycznym, które składają się na nasze dziedzictwo kulturowe. Projekt tego programu, którego pracami kieruje Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, ma powstać do 30 czerwca br. Adresatem programu, którego gwarantem jest porozumienie ministrów kultury i sztuki, edukacji narodowej i ochrony środowiska, będzie także społeczność zamieszkująca na obszarach wiejskich i małomiasteczkowych.

   4. Ministerstwo Kultury i Sztuki kontynuuje realizację programu ˝Ginące zawody˝ (od 1994 r.), którego celem jest ochrona i popularyzacja unikalnych i wartościowych dziedzin sztuki i rękodzieła ludowego oraz wszelka dokumentacja związana z tradycjami regionalnymi i działalnością twórców ludowych. Na ten program ochrony dziedzictwa kultury ludowej składa się szereg inicjatyw podejmowanych przez działające na wsi instytucje kultury, szkoły wiejskie, muzea i skanseny. W ramach programu realizowane są przede wszystkim zadania z zakresu edukacji regionalnej i folklorystycznej, tj. organizowanie kursów, warsztatów artystycznych, których celem jest przekazywanie przez mistrzów - twórców ludowych swojej wiedzy i umiejętności artystycznych osobom zainteresowanym, a w szczególności dzieciom i młodzieży. W ramach powyższego programu MKiS wspiera finansowo kursy z dziedziny folkloru, regionalizmu i kultury ludowej organizowane przez Towarzystwo Uniwersytetów Ludowych dla uczniów wiejskich szkół podstawowych na obszarach zaniedbanych kulturowo. MKiS wspomaga finansowo działalność twórców ludowych, zespołów artystycznych, a także przeglądy i festiwale folklorystyczne upowszechniające folklor muzyczny i taneczny na wsi.

   5. W okresie wdrażania reformy administracji publicznej MKiS stara się zapewnić monitorowanie zmian w bibliotekach publicznych, a w szczególności tworzenia bibliotek powiatowych oraz kondycji bibliotekarstwa publicznego. Zadaniem smorządów jest zapewnienie mieszkańcom wsi dostępu do dobrze wyposażonej biblioteki publicznej.

   Ad 4. W aktualnej sytuacji kraju podstawową przesłanką administracji publicznej, która przekazała samorządom większość zadań dotychczas wypełnianych przez administrację rządową, jest przekonanie, że wspólnoty lokalne, a także struktury powiatowe i regionalne w sposób kompetentny i efektywny realizować będą zadania w dziedzinie kultury.

   Podział kompetencji i odpowiedzialności samorządów za sprawy kultury w gminie, powiecie i województwie zakłada współdziałanie i współpracę w kwestiach dla kultury najistotniejszych, tj. powszechnego dostępu do dóbr kultury i demokratyzacji życia kulturalnego. Braki finansowe mają wpływ na umiejscowienie spraw kultury w hierarchii zadań samorządu na niskich pozycjach. Jest to sytuacja wymuszona niedostatkiem finansowym. Uważamy, że aspiracje kulturalne będą rosły w samorządzie wraz z poprawą poziomu życia lokalnej wspólnoty. Już dziś rola Ministerstwa Kultury i Sztuki polega na wpływaniu na kształt regulacji prawnych i zabieganiu o środki finansowe dla zapewnienia właściwego miejsca kultury wśród innych dziedzin polityki społecznej państwa. Ministerstwo określa nie tylko ogólne reguły organizacji i prowadzenia działalności kulturalnej, lecz wspiera faktycznie najważniejsze przedsięwzięcia i projekty kulturalne w obszarze całego państwa, bez względu na to, kto jest ich organizatorem. Oddziaływając przez system dotacji, nagród i stypendiów oraz organizując szkolenia animatorów kultury, wspieramy cenniejsze inicjatywy, ważne dla życie kulturalnego kraju.

   Ad 5. Wysokość środków na kulturę została określona i przyjęta przez parlament. Należy stwierdzić, że są one zdecydowanie niewystarczające w stosunku do potrzeb. W tej sytuacji starania Ministerstwa Kultury i Sztuki idą w kierunku racjonalnego dofinansowania zadań kulturalnych realizowanych przez instytucje kultury, także te działające na wsi i w małych miastach.

   Minister

   Andrzej Zakrzewski

   Warszawa, dnia 7 czerwca 1999 r.