Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie promocji nauki polskiej

   Zgodnie z art. 120 ust. 1 regulaminu Sejmu przekazuję odpowiedź na interpelację posła Jana Kulasa w sprawie promocji nauki polskiej.

   1. Rozporządzeniem z dnia 7 kwietnia 1998 r. (DzU nr 47, poz. 294) Rada Ministrów nadała urzędowi Komitetu Badań Naukowych statut, który w składzie urzędu komitetu ustanowił nową komórkę organizacyjną - Departament Informacji i Promocji.

   Zarządzeniem nr 1/98 z dnia 26 czerwca 1998 r. w sprawie nadania regulaminu organizacyjnego urzędowi Komitetu Badań Naukowych (DzUrz KBN nr 5, poz. 22) określiłem organizację wewnętrzną i szczegółowy zakres działania tego departamentu (§ 19 załącznika do zarządzenia). Najważniejszym zadaniem Departamentu Informacji i Promocji jest opracowywanie strategii informacyjno-promocyjnej w sferze nauki. Strategia taka została opracowana, a określone zadania są permanentnie realizowane. Ponadto do zakresu działania Departamentu Informacji i Promocji należy: projektowanie, organizowanie, koordynowanie i realizowanie działalności informacyjno-promocyjnej urzędu komitetu, redagowanie i wydawanie Biuletynu Komitetu Badań Naukowych ˝Sprawy Nauki˝ oraz redagowanie informacji udostępnianych przez urząd komitetu w sieci internet (serwis WWW urzędu komitetu - http://www.kbn.gov.pl).

   Dnia 6 grudnia 1999 r. Rada Ministrów przyjęła dokument rządowy pt. ˝Założenia polityki innowacyjnej państwa do 2002 roku˝. W ramach propozycji rozwiązań ekonomiczno-finansowych i prawno-organizacyjnych służących zwiększeniu innowacyjności gospodarki przewiduje się jako propozycję rozwiązań w sferze nauki (pkt 4.1.10 ˝Założeń˝ i pkt 7 Harmonogramu realizacji zadań ˝Założeń˝) zadanie ˝Doskonalenie i rozwijanie systemu promocji i upowszechnianie osiągnięć naukowych i technologicznych o charakterze aplikacyjnym˝. Sprawny system promocji i upowszechniania osiągnięć naukowych i technologicznych (obejmujący m.in. branżowe giełdy technologiczne, targi i wystawy krajowe i zagraniczne, konkursy) ma bezpośredni wpływ na innowacyjność polskiej gospodarki i efektywność badań naukowych.

   Uchwalona przez Sejm RP w dniu 15 września 2000 r. nowelizacja ustawy o utworzeniu Komitetu Badań Naukowych określa wyraźnie, że przez finansowanie lub dofinansowywanie działalności wspomagającej badania rozumie się m.in. przeznaczanie środków na ˝upowszechnianie lub popularyzację osiągnięć naukowych i naukowo-technicznych˝.

   2. Promocja nauki polskiej za granicą w 2000 r. realizowana jest m.in.przez:

   - dofinansowanie uczestnictwa jednostek naukowo-badawczych w międzynarodowych wystawach, m.in. w 49 Światowej Wystawie Wynalazków, Naukowych i Przemysłowych Innowacji ˝Brussels Eureka˝ w Brukseli, 52 Międzynarodowej Wystawie ˝Pomysły - Wynalazki - Nowe Produkty - IENA˝ w Norymberdze, 29 Międzynarodowej Wystawie Wynalazków, Nowych Technik i Produktów w Genewie, IST 2000 ˝The Information Society for all˝ w Nicei, ˝Prezentacji polskich prac naukowo-badawczych˝ w Grodnie. Na wystawach tych polscy wynalazcy zdobywają corocznie liczne medale. Dla przykładu, w 1999 r. na wystawie ˝Brussels Eureka'99˝ Polska zaprezentowała 52 rozwiązania innowacyjne. Zdaniem jurorów, a także odwiedzających polskie stoiska specjalistów, polskie wynalazki charakteryzował wyrównany i bardzo wysoki poziom merytoryczny. Wynalazki zostały wysoko ocenione przez belgijskie i międzynarodowe jury ˝Brussels Eureka˝: trzy wynalazki otrzymały medale złote ze specjalnym wyróżnieniem, 15 wynalazków otrzymało medale złote, 8 wynalazków otrzymało medale srebrne, 4 wynalazki otrzymały medale brązowe. Ponadto przyznano różne wyróżnienia nadane przez Najwyższą Belgijską Komisję Odznaczeń, burmistrza Saint-Josse, ministra gospodarki RP oraz puchar Polskiego Związku Stowarzyszeń Wynalazców i Racjonalizatorów. Wiele nagrodzonych rozwiązań zostało wdrożonych lub jest w fazie wdrażania. Ponadto trwają negocjacje sprzedaży rozwiązań za granicę;

   - promocję polskich rozwiązań naukowych i naukowo-technicznych przez międzynarodowe konferencje, targi, sympozja organizowane w kraju. Między innymi 21 października 1999 r. z udziałem premiera Jerzego Buzka oraz komisarza Unii Europejskiej do spraw nauki i techniki, Philippe'a Busquina, uroczyście zainaugurowano przystąpienie Polski do 5. Programu Ramowego Unii Europejskiej, organizację europejskiej ministerialnej konferencji ˝Information Society: Accelerating European Integration˝ wraz z towarzyszącą wystawą ˝Best Practice Gallery˝ w Warszawie (maj 2000 r.), sympozjum ˝Perspektywy współpracy polsko-niemieckiej w nauce i technice˝ (październik 2000 r.), Dni Nauki Polskiej w Finlandii (16-20 października 2000 r.);

   - prezentację za granicą filmów popularnonaukowych w wersji anglojęzycznej pt. ˝KBN przedstawia˝, promującą osiągnięcia polskich uczonych;

   - wydawnictwa o nauce polskiej: ˝Polish Research Directory˝ (również na CD-ROM w wersji dwujęzycznej), ˝Directions of National Innovation Policy Till 2002˝, ˝Science in Poland˝ (dwa wydania);

   - prowadzenie obszernego dwujęzycznego serwisu informacyjnego w internecie, w tym z myślą m.in. o uczonych polskich za granicą, ˝Elektronicznego Serwisu Informacyjnego KBN - Elektron˝;

   - prowadzenie i udostępnianie baz danych: ˝Uczeni polscy za granicą˝, ˝Oferta Nauki Polskiej˝ - w jęz. angielskim pt. ˝Scientific Research in Poland - Tender˝.

   Należy jednocześnie zauważyć, że zgodnie z dezyderatem Komisji Kultury i Środków Przekazu Wysokiej Izby z 2 lipca 1998 r., który Rada Ministrów 11 kwietnia br. uznała za spełniony, za promocję kultury i nauki polskiej za granicą odpowiedzialne jest Ministerstwo Spraw Zagranicznych (Departament Polityki Kulturalno-Naukowej).

   3. Budżet nauki wspiera potrzeby przedsiębiorców - w tym małych i średnich - w zakresie badań naukowych i prac rozwojowych poprzez system projektów celowych, projektów celowych zamawianych, projektów badawczych oraz wieloletnich programów badawczych. Najbardziej skutecznym i bezpośrednio oddziaływującym elementem tworzenia postaw proinnowacyjnych małych i średnich przedsiębiorców są projekty celowe, na które przeznacza się 8-10% wszystkich środków z budżetu państwa na naukę. Rocznie do KBN jest składanych od 500 do 600 wniosków. W 1999 r. zgłoszono 594 wnioski, zawarto 405 umów o wykonanie projektów celowych, w tym 54 umowy z małymi i średnimi przedsiębiorstwami na kwotę 21,10 mln zł (stanowiło to odpowiednio 17,8% wszystkich zawartych umów i 11% ogółem przyznanego dofinansowania projektów celowych). Komitet Badań Naukowych przygotowywał rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o utworzeniu KBN. Po jej wejściu w życie 1 stycznia 2001 r. zostaną przygotowane nowe, znacznie uproszczone i dogodniejsze dla małych i średnich przedsiębiorstw, kryteria oraz tryb przyznawania i rozliczania środków finansowych na organizację i finansowanie konkursów projektów celowych. W maju 2000 r. została przygotowana przez Instytut Technologii Eksploatacji w Radomiu (na zlecenie ministra gospodarki) ekspertyza określająca formy doradztwa oraz działania wspomagające dla małych i średnich przedsiębiorstw w zgłaszaniu wniosków do KBN, dotyczących badań naukowych i prac rozwojowych. Wnioski z tej ekspertyzy zostaną wykorzystane przez KBN w zakresie finansowania projektów badawczych i dofinansowywania projektów celowych.

   Do małych i średnich przedsiębiorstw m.in. adresowane są również takie inicjatywy komitetu, jak:

   - dofinansowywanie wystaw i targów poświęconych technologiom, innowacjom i wdrożeniom (Poznań, Gdańsk, Warszawa),

   - dwukrotne wydanie informatora ˝Opłaca się inwestować w naukę˝ (w skróconej wersji również w formie ogłoszeń w wysoko nakładowej prasie) omawiającego preferencyjne rozwiązania ekonomiczne stosowane przy inwestowaniu w badania naukowe i innowacje,

   - analiza stanu innowacyjności gospodarki w Polsce w wydanym raporcie ˝Stan nauki i techniki w Polsce˝ (Warszawa 1999).

   4. Komitet Badań Naukowych od początku swej działalności wspiera popularyzację nauki i techniki, szczególnie wśród młodzieży akademickiej i szkół średnich (m.in. dofinansowywana jest prenumerata przez biblioteki szkół średnich takich czasopism popularno-naukowych, jak ˝Wiedza i Życie˝, ˝Młody Technik˝ i ˝Mówią Wieki˝ oraz organizacja w wielu miastach Festiwali Nauki). Przy komitecie działają zespoły opiniodawczo-doradcze, m.in. Zespół do Spraw Upowszechniania Nauki i Informacji Naukowej oraz Zespół do Spraw Rozwoju i Promocji Nauki. Ich członkowie - w większości przypadków - pozytywnie opiniowali i wnioskowali o dofinansowywanie przedsięwzięć służących promocji nauki (w tym cykle filmów popularno-naukowych, które były emitowane w TVP). Tak narodziła się idea podpisania stałego porozumienia o współpracy między TVP SA a KBN (intencją komitetu jest podpisanie podobnego porozumienia z Polskim Radiem SA).

   Obecnie przejawia się ono zaangażowaniem KBN w realizacji cyklu składającego się z 20 filmów popularno-naukowych prezentujących naukę polską pod tytułem ˝KBN przedstawia˝ pod redakcją Wiktora Niedzickiego (programy te są ogólnie dostępne po opłaceniu jedynie kosztów nośnika i kopiowania) oraz cyklu telewizyjnego składającego się z 24 programów popularnonaukowych ˝PROTON - magazyn sensacyjno-naukowy˝ pod redakcją Krzysztofa Michalskiego.

   5. Plany i zamiary dotyczące promocji nauki polskiej odnoszą się przede wszystkim do:

   - zwiększenia środków na zadania pod nazwą ˝Promocja osiągnięć nauki˝,

   - zwiększenia zakresu prezentacji i popularyzacji polskich osiągnięć naukowych i naukowo-technicznych w kraju (np. dalsze wspieranie organizowanych od czterech lat Festiwali Nauki) oraz za granicą, m.in. za pośrednictwem mediów (TV Polonia),

   - tworzenia warunków do zwiększenia efektywności dotychczasowych form promocji osiągnięć nauki (m.in. interaktywny dwujęzyczny CD-ROM łącznie z sylwetkami sławnych uczonych polskich i bazami danych).

   6. W 2000 roku na upowszechnianie i promocję nauki polskiej przeznaczono ca. 14 706 000 zł (w tym: na podmioty działające na rzecz nauki - 3 405 000 zł, na resorty - 11 300 000 zł). Nakłady te - analogicznie do nakładów na całą działalność badawczo-rozwojową - winny rosnąć realnie o 15% rocznie.

   7. Polski model promocji osiągnięć nauki w dużym stopniu wykorzystuje doświadczenia i wzorce państw wysoko rozwiniętych gospodarczo, w szczególności krajów Unii Europejskiej. Dotyczy to przykładowo promocji osiągnięć nauki polskiej na międzynarodowych i światowych wystawach osiągnięć nauki.

   Ograniczoność środków finansowych budżetu państwa na naukę, w tym także środków na promocję osiągnięć naukowych i naukowo-technicznych, zawęża we istotnym stopniu skalę podejmowanych działań w zakresie promocji nauki polskiej.

   Łączę wyrazy szacunku

   Minister

   Andrzej Wiszniewski

   Warszawa, dnia 24 października 2000 r.