Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie wysokości środków budżetowych przeznaczonych na finansowanie w 2001 r. zadań inwestycyjnych w dziale 801: Oświata i wychowanie w woj. warmińsko-mazurskim

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na zapytanie pani poseł Zdzisławy Kobylińskiej sprawie ustalenia dla wojewodów limitu wydatków inwestycyjnych na 2001 r. w dziale 801: Oświata i wychowanie, uprzejmie proszę pana marszałka o przyjęcie poniższych informacji.

   Określony przez ministra finansów wstępny plan łącznego limitu dla wojewodów na rok 2001 na dofinansowanie inwestycji oświatowych będących zadaniem własnym JST wynosił 134 471 tys. zł, co stanowiło 105,82% analogicznego limitu w roku bieżącym. Propozycje limitów na 2001 r. na wydatki majątkowe dla poszczególnych województw zostały określone w sposób następujący.

   Kwotę 7397 tys. zł, stanowiącą różnicę planowanego limitu na 2001 r. i limitu 2000 r. (tj. 134 471 tys. zł - 127 074 tys. zł = 7397 tys. zł) rozdzielono strukturą uzyskaną w wyniku podziału części środków z rezerw celowych nr 21 i 22 tegorocznego budżetu państwa, przeznaczonych na dofinansowanie inwestycji oświatowych w bieżącym roku. Do wysokości limitu z roku bieżącego w poszczególnych województwach dodana została kwota uzyskana w wyniku strukturalnego podziału kwoty 7397 tys. zł.

   Dodam, że pierwotna struktura podziału omawianego limitu na rok bieżący, zaproponowana przez Ministerstwo Edukacji Narodowej w trakcie prac nad projektem budżetu państwa na 2000 r., została oprotestowana przez wojewodę śląskiego za pośrednictwem kuratora oświaty koordynującego politykę oświatową. W wyniku tego protestu MEN zweryfikowało kryteria i zmieniło w sposób zasadniczy strukturę rozdziału limitu na wydatki majątkowe w oświacie na 2000 r. Struktura ta wraz z podanymi kryteriami została zaakceptowana przez wszystkich kuratorów oświaty. W związku z powyższym podstawą określenia limitu na 2001 r. na dofinansowanie inwestycji oświatowych prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego była struktura roku bieżącego.

   Kryteria do określenia struktury limitów inwestycyjnych w 2000 r. uwzględniały wysokość zgłoszonych nakładów niezbędnych do zakończenia realizowanych zadań inwestycyjnych, do budowy pierwszej sali gimnastycznej, do podniesienia standardu obiektów szkolnych, na likwidację bezpośrednich zagrożeń użytkowników, przy uwzględnieniu liczby uczniów i wychowanków w poszczególnych województwach.

   Środki z rezerw celowych tegorocznego budżetu państwa przeznaczone na dofinansowanie inwestycji oświatowych były rozdzielane na podstawie opracowanego w MEN programu, zatwierdzonego przez Kolegium MEN po ponad miesięcznych konsultacjach z przedstawicielami parlamentu, Ministerstwa Finansów, kuratorów oświaty i samorządów. Sam program oraz kryteria w nim zawarte, umożliwiające samorządom dostęp do środków budżetu państwa, uzyskały w trakcie konsultacji pozytywną opinię, a przez samorządy zostały przyjęte z zadowoleniem.

   Kryteria zawarte w programie podziału środków z rezerw celowych na dofinansowanie inwestycji oświatowych oraz opracowane na ich podstawie wojewódzkie wykazy poszczególnych zadań zgłoszonych przez wojewodów do dofinansowania pozwoliły na opracowanie w MEN - według wzoru również zawartego w programie - krajowego wykazu zadań, który w końcowej fazie prac był pomocny do określenia limitu finansowego dla poszczególnego województwa, odrębnie w ramach każdej rezerwy celowej. Otrzymana w wyniku obliczeń struktura podziału rezerw celowych jest zatem parametrem określającym końcowy udział poszczególnych województw w łącznej wysokości środków skierowanych z rezerw celowych budżetu państwa na dofinansowanie inwestycji oświatowych.

   Przyjęcie struktury rozdziału inwestycyjnych rezerw celowych jako parametru zwiększającego tegoroczny limit każdego z województw pozwoliło na zachowanie zaakceptowanej przez kuratorów oświaty struktury podziału limitu podstawowego i zaktualizowanie jej zmianami zachodzącymi w sieci szkolnej w wyniku jej racjonalizacji związanej z wdrożoną reformą oświaty. Cechą pozytywną zatwierdzonego podziału limitu na dofinansowanie inwestycji oświatowych jest uwzględnienie dynamiki zmian zachodzących w poszczególnych regionach kraju w zakresie budowy obiektów oświatowych oraz wzrost limitów we wszystkich województwach w stosunku do wysokości analogicznych limitów roku bieżącego. Cechą negatywną - poszczególne województwa mają różny procent wzrostu limitu na 2001 r. w stosunku do bieżącego roku; od 2,62% w woj. dolnośląskim do 14,82% w woj. warmińsko-mazurskim.

   Uprzejmie informuję pana marszałka, że zgodnie z ustaleniami podjętymi na spotkaniu z wojewodami Departament Ekonomiki Edukacji Ministerstwa Edukacji Narodowej przeanalizował dodatkowe 4 warianty rozdziału kwoty 134 471 tys. zł przeznaczonej przez Ministerstwo Finansów na dofinansowanie w 2001 r. inwestycji oświatowych będących zadaniem własnym jednostek samorządu terytorialnego. Zgodnie z postulatami wojewodów wariantowe obliczenia wykonano na podstawie danych niezależnych GUS i Centrum Obliczeniowego MEN oraz struktury podziału limitu inwestycyjnego i podziału inwestycyjnych rezerw celowych w roku bieżącym.

   We wszystkich wariantach punktem wyjścia do dalszych obliczeń był limit na 2000 r. dla poszczególnych województw, zaakceptowany przez wojewodów jesienią 1999 r.

   Przyjęte do obliczeń dane:

   - powierzchnia województwa,

   - liczba uczniów w województwie,

   - stopa bezrobocia w województwie,

   - dochód na 1 mieszkańca w województwie,

   - limit inwestycyjny w 2000 r.,

   - limit z podziału inwestycyjnych rezerw celowych w 2000 r.

   W celu uzyskania wielkości porównawczych dane zostały opracowane w formie parametrów właściwych dla każdego województwa. Są to:

   - parametr opisujący procentowy udział powierzchni województwa w powierzchni kraju,

   - parametr opisujący liczbę uczniów na powierzchnię województwa w odniesieniu do średniej liczby uczniów na powierzchnię kraju,

   - parametr opisujący stopę bezrobocia w województwie w odniesieniu do średniej stopy bezrobocia w kraju,

   - parametr opisujący dochód na 1 mieszkańca w województwie w odniesieniu do średniego dochodu na 1 mieszkańca w kraju,

   - struktura podziału inwestycyjnych rezerw celowych w 2000 r.

   Przeanalizowane warianty różniły się między sobą procentową wagą nałożoną na każdy parametr przyjęty do obliczeń. Znacząco większą wagę w obliczeniach nałożono na kryteria ˝oświatowe˝, tzn. liczbę uczniów na jednostkę powierzchni oraz strukturę podziału tegorocznych inwestycyjnych rezerw celowych, uznając, że przy podziale przez Ministerstwo Edukacji Narodowej limitu na dofinansowanie inwestycji oświatowych są one ważniejsze. Pozostałe parametry, tzw. społeczne, są domeną innych niż edukacja resortów.

   Omówienie przeanalizowanych dodatkowych wariantów wyliczeń:

   I. Wariant I.

   Za podstawę obliczeń przyjęto 77,25% wysokości limitu inwestycyjnego z 2000 r., analogicznie jak dla wydatków bieżących określonych przez Ministerstwo Finansów na 2001 r.

   Strukturą procentową rozdysponowano 98 165 tys. zł. Pozostałą kwotę, tj. 134 471 tys. zł - 98 165 tys. zł = 36 306 tys. zł, rozdysponowano między poszczególne województwa, uwzględniając następujące wagi procentowe dla poszczególnych parametrów:

   - w wariancie I A:

   a) 30% - struktura podziału tegorocznych rezerw celowych budżetu państwa przeznaczonych na dofinansowanie inwestycji oświatowych,

   b) 40% - średnia liczba uczniów na jednostkę powierzchni województwa w odniesieniu do średniej liczby uczniów na terenie całego kraju,

   c) 10% - struktura procentowego udziału powierzchni poszczególnego województwa w powierzchni całkowitej kraju,

   d) 10% - stopa bezrobocia w województwie w stosunku do średniej krajowej,

   e) 10% - dochód na 1 mieszkańca w województwie w stosunku do średniego dochodu na 1 mieszkańca w kraju.

   W wariancie tym 4 województwa odnotowały spadek wysokości planu limitu inwestycyjnego na 2001 r. w stosunku do roku bieżącego. Najniższy procentowy wzrost wystąpił w woj. podkarpackim - 93,86%, najwyższy w woj. warmińsko-mazurskim - 148,54%, przy wzroście planu limitu krajowego o 105,82%.

   - w wariancie I B:

   a) 50% - struktura podziału tegorocznych rezerw celowych budżetu państwa przeznaczonych na dofinansowanie inwestycji oświatowych,

   b) 35% - średnia liczba uczniów na jednostkę powierzchni województwa w odniesieniu do średniej liczby uczniów na terenie całego kraju,

   c) 5% - struktura procentowego udziału powierzchni poszczególnego województwa w powierzchni całkowitej kraju,

   d) 5% - stopa bezrobocia w województwie w stosunku do średniej krajowej,

   e) 5% - dochód na 1 mieszkańca w województwie w stosunku do średniego dochodu na 1 mieszkańca w kraju.

   W wariancie tym 4 województwa odnotowały spadek wysokości planu limitu inwestycyjnego na 2001 r. w stosunku do roku bieżącego. Najniższy procentowy wzrost wystąpił w woj. dolnośląskim - 93,3%, najwyższy w woj. warmińsko-mazurskim - 144,66%, przy wzroście planu limitu krajowego o 105,82%.

   II. Wariant II.

   Za podstawę obliczeń przyjęto wysokość limitu inwestycyjnego z 2000 r. dla poszczególnych województw. Strukturą procentową rozdysponowano kwotę 127 074 tys. zł. Pozostałą kwotę, tj. 134 471 tys. zł - 127 074 tys. zł = 7397 tys. zł rozdysponowano między poszczególne województwa, uwzględniając następujące wagi procentowe dla poszczególnych parametrów:

   - w wariancie II A:

   a) 30% - struktura podziału tegorocznych rezerw celowych budżetu państwa przeznaczonych na dofinansowanie inwestycji oświatowych,

   b) 40% - średnia liczba uczniów na jednostkę powierzchni województwa w odniesieniu do średniej liczby uczniów na terenie całego kraju,

   c) 10% - struktura procentowego udziału powierzchni poszczególnego województwa w powierzchni całkowitej kraju,

   d) 10% - stopa bezrobocia w województwie w stosunku do średniej krajowej,

   e) 10% - dochód na 1 mieszkańca w województwie w stosunku do średniego dochodu na 1 mieszkańca w kraju.

   W wariancie tym wszystkie województwa odnotowały wzrost wysokości planu limitu inwestycyjnego na 2001 r. w stosunku do roku bieżącego. Najniższy procentowy wzrost występuje w woj. podkarpackim - 103,39%, najwyższy w woj. warmińsko-mazurskim - 114,53%, przy wzroście planu limitu krajowego o 105,82%.

   - w wariancie II B:

   a) 50% - struktura podziału tegorocznych rezerw celowych budżetu państwa przeznaczonych na dofinansowanie inwestycji oświatowych,

   b) 35% - średnia liczba uczniów na jednostkę powierzchni województwa w odniesieniu do średniej liczby uczniów na terenie całego kraju,

   c) 5% - struktura procentowego udziału powierzchni poszczególnego województwa w powierzchni całkowitej kraju,

   d) 5% - stopa bezrobocia w województwie w stosunku do średniej krajowej,

   e) 5% - dochód na 1 mieszkańca w województwie w stosunku do średniego dochodu na 1 mieszkańca w kraju.

   W wariancie tym wszystkie województwa odnotowały wzrost wysokości planu limitu inwestycyjnego na 2001 r. w stosunku do roku bieżącego. Najniższy procentowy wzrost wystąpił w woj. dolnośląskim - 103,28%, najwyższy w woj. warmińsko-mazurskim - 113,75%, przy wzroście planu limitu krajowego o 105,82%.

   Zdaniem Ministerstwa Edukacji Narodowej wyniki obliczeń w dodatkowo przeanalizowanych wariantach I i II (z modyfikacjami A i B) nie obroniłyby się przed krytyką wojewodów, w tym również warmińsko-mazurskiego, dla którego przekazany plan limitu na dofinansowanie inwestycji oświatowych w 2001 r. w stosunku do uzyskanego w wariancie I A - najbardziej korzystnym dla tego województwa - wzrósł nominalnie o 912 tys. zł, zatem o kwotę niesatysfakcjonującą pana wojewody.

   Z przeprowadzonych rozmów z kuratorami i wojewodami wynika, że nie kwestionują oni przyjętych przez MEN zasad podziału limitu, a jedynie wysokości otrzymanego limitu. Wobec powyższego, jak również wobec niezwiększania przez ministra finansów limitu na dofinansowanie inwestycji oświatowych dla JST na 2001 r., utrzymany został podział limitu inwestycyjnego przekazany wcześniej wojewodom, którego konstrukcję omówiłem na wstępie niniejszego pisma.

   Należy dodać w tym miejscu, że podział rezerw celowych na dofinansowanie inwestycji w 2000 r. był opracowany na podstawie kryteriów zawartych w programie zatwierdzonym przez Kolegium MEN po konsultacjach z kuratorami. Zgłaszane w trakcie konsultacji uwagi kuratorów były w dużym stopniu uwzględnione w omawianym programie. Końcowa wysokość limitu z rezerw celowych dla woj. warmińsko-mazurskiego decyzją ministra edukacji narodowej została zwiększona o kwotę 1 mln zł z dwóch powodów:

   a) wcześniejszego nieuregulowania w tym województwie zobowiązań wobec gmin, wynikających z podpisanych przez kuratora porozumień o współfinansowaniu budowy szkół (problem dotyczył również 3 innych województw, którym jednak nie zwiększono limitu),

   b) zobowiązania pana premiera co do wsparcia finansowego budowy internatu Liceum Ogólnokształcącego z ukraińskim językiem nauczania w Górowie Iławeckim w związku z uszkodzeniem budynku tymczasowego internatu w trakcie powodzi, która miała miejsce w tym mieście w lutym bieżącego roku.

   Od 1994 r. przyznawany przez Ministerstwo Finansów limit inwestycyjny dla oświaty wynosił zaledwie kilkanaście procent w stosunku do zgłaszanych potrzeb. Najbardziej dramatyczny w tym względzie był rok 1999, na który przyznano zaledwie 20% nakładów z 1998 r., nie ujmując jednocześnie w rezerwach celowych budżetu państwa środków, które mogłyby być przeznaczone na dofinansowanie budowy szkół. Również na rok 2001 przyznano zaledwie 7% kwoty wnioskowanej przez wojewodów na etapie tworzenia planu budżetu 2001 r. Problem zbyt niskich nakładów budżetu państwa na dofinansowanie inwestycji oświatowych był wielokrotnie przez MEN zgłaszany ministrowi finansów, nie przyniosło to jednak oczekiwanej poprawy.

   Jednocześnie uprzejmie informuję pana marszałka, że projekt ustawy budżetowej na 2001 r. opracowano z uwzględnieniem nowej klasyfikacji budżetowej, zgodnie z rozporządzeniem ministra finansów z dnia 8 lipca 2000 r., co związane jest z istotnymi zmianami zakresu podmiotowego wydatków w obszarze oświaty. Z dotychczasowego działu: Oświata i wychowanie wyłączono zadania i placówki wychowawcze, klasyfikując wydatki w tym zakresie do nowego działu: Edukacyjna opieka wychowawcza. Do działu: Oświata i wychowanie włączono natomiast zadania oświatowe dotychczas finansowane w ramach działów: Wymiar sprawiedliwości i prokuratura oraz Obrona narodowa, a także urzędy kuratorów oświaty zaliczane dotąd do działu: Administracja państwowa. Z tego względu limit na wydatki majątkowe w budżetach wojewodów, obejmujący inwestycje oświatowe występujące w nowych działach klasyfikacji budżetowej, w projekcie ustawy budżetowej na 2001 r. wynosi 135 268 tys. zł.

   W załączeniu przekazuję panu ministrowi kryteria przyjęte do podziału środków z rezerw celowych tegorocznego budżetu państwa, przeznaczonych na dofinansowanie inwestycji oświatowych prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego. O ile w budżecie państwa na 2001 r. zostaną ujęte środki, w ramach których będzie możliwe wsparcie finansowe samorządów w realizacji inwestycji oświatowych, a przepisy prawne nie zmienią trybu udzielania JST dotacji na realizację zadań własnych, Ministerstwo Edukacji Narodowej przewiduje kontynuację programu podziału rezerw celowych na podstawie przekazanych kryteriów. Korekty programu wynikające z planowanych do zawierania kontraktów regionalnych, zgodnie z ustawą o zasadach wspierania rozwoju regionalnego, zostaną opracowane po zatwierdzeniu budżetu na 2001 r. Po konsultacjach z przedstawicielami zainteresowanych stron przyjęty program zostanie przekazany wszystkim wojewodom i samorządom.

   Przekazując powyższe informacje, przepraszam jednocześnie pana marszałka za zwłokę w udzieleniu odpowiedzi na interpelację pani poseł Zdzisławy Kobylińskiej, wynikającą z podjętych przez Ministerstwo Edukacji Narodowej starań o znaczące zwiększenie w 2001 r. limitu dla wojewodów na dofinansowanie inwestycji oświatowych. *)

   Z wyrazami szacunku

   Minister

   Edmund Wittbrodt

   Warszawa, dnia 7 grudnia 2000 r.