Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie niedoszacowania części oświatowej subwencji ogólnej dla gmin

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Krzysztofa Oksiuty z dnia 10 kwietnia 2001 r. w sprawie niedoszacowania części oświatowej subwencji ogólnej dla gmin na 2001 r., pragnę przekazać panu marszałkowi następujące informacje:

   Rozporządzenie ministra edukacji narodowej w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego jest aktem wykonawczym do ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 (DzU nr 150, poz. 983 i nr 162, poz. 1119). Zgodnie z art. 35 tej ustawy minister właściwy ds. oświaty i wychowania zobowiązany jest do przygotowania rozporządzenia w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego. Ostateczną decyzję podejmuje minister finansów 14 dni po podpisaniu przez prezydenta ustawy budżetowej.

   Zgodnie z art. 35 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego zasady podziału części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2001 zostały przygotowane przez ministra właściwego ds. oświaty i opublikowane w DzU nr 122 z 2000 r. poz. 1330 (późn. zm. DzU nr 26 z 21 marca 2001 r.).

   W rozporządzeniu w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej:

   - utrzymuje się zasadę, że ˝pieniądz idzie za uczniem˝, co oznacza naliczanie subwencji na podstawie liczby uczniów uczęszczających do placówek prowadzonych bądź dotowanych przez poszczególne gminy, powiaty i województwa samorządowe. W celu doprecyzowania mierzenia skali zadań oświatowych i dostosowania do nich wysokości subwencji rozporządzenie uzależnia tę wysokość od liczby uczniów otrzymanej przez zróżnicowane wagi dla wybranych grup uczniów i wybranych grup szkół. Otrzymana w ten sposób liczba uczniów przeliczeniowych przemnożona zostanie przez finansowy standard podziału subwencji.

   Finansowy standard podziału subwencji (oznaczony A w rozporządzeniu) otrzymujemy, dzieląc kwotę ogólną subwencji SO przez ogólną liczbę uczniów/słuchaczy/wychowanków przeliczeniowych. Zgodnie z algorytmem zastosowanym na rok 2001 finansowy standard A wynosi - według kwot zapisanych w ustawie budżetowej - 2122,4 zł. Wysokość standardu A zależy od wysokości kwoty przeznaczonej na część oświatową subwencji ogólnej, która znalazła się w uchwalonej przez parlament i podpisanej w dniu 12 marca br. przez prezydenta ustawie budżetowej na rok 2001;

   - w rozporządzeniu przyjęto, że wynikowa kwota subwencji na zadania szkolne na ucznia - dla danej jednostki samorządu terytorialnego - nie może być mniejsza niż 104% ani większa niż 112% kwoty subwencji na ucznia na zadania szkolne w roku bazowym. Kwota subwencji na zadania pozaszkolne dla powiatu i województwa samorządowego nie może być mniejsza niż 101% ani większa niż 112% analogicznej kwoty roku bazowego. Mechanizm wprowadzenia tzw. progów pozwala unikać powstawania zarówno ˝kominów˝, jak i ˝studni˝ subwencyjnych;

   - rozporządzenie wprowadza 20 wag dla zadań szkolnych i 10 wag dla zadań pozaszkolnych;

   - po raz pierwszy wprowadzono algorytmiczne naliczanie subwencji oświatowej dla tzw. biednych jednostek samorządu terytorialnego, otrzymujących subwencję wyrównawczą, w których dochód na 1 mieszkańca stanowi powyżej 60% do 85% średniego dochodu na mieszkańca oraz dla gmin, w których dochód na jednego mieszkańca, stanowi 60% i mniej średniego dochodu na jednego mieszkańca w kraju;

   - wprowadzono nowy sposób naliczania dodatku na dofinansowanie wydatków związanych z racjonalizacją sieci szkół. Dodatek jest umownie kalkulowany według liczby uczniów w szkołach o średniej liczbie uczniów w oddziałe 18 i więcej na wsi oraz 24 i więcej w miastach poniżej 5000 mieszkańców. Efektem niżu demograficznego jest drastyczny spadek liczby uczniów powodujący konieczność zamykania szkół lub tam, gdzie nie jest to możliwe ze względów społecznych, konieczność utrzymania małych szkół. Te małe szkoły, głównie na wsi, są bardzo kosztowne. Problem racjonalizacji sieci szkolnej staje się szczególnie trudny przy tworzeniu gimnazjów w sytuacji, gdy od szkół podstawowych odchodzą roczniki;

   - w rozporządzeniu wprowadza się nowe wagi dotyczące restrukturyzacji sieci szkolnej. Waga ta dostosowana jest do liczby dzieci uprawnionych do dowożenia. Zgodnie z obowiązującymi przepisami dowożenie jest zadaniem własnym gminy. Środki na ten cel ujęte są w subwencji ogólnej. Zgodnie z art. 17 ust. 1- 3a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (DzU z 1996 r. nr 67, poz. 329 z późn. zm.) obowiązkiem gminy jest zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci lub zwrot kosztu przejazdu środkami komunikacji publicznej dla dzieci, których droga z domu do szkoły przekracza 3 km w przypadku uczniów klas I-IV szkół podstawowych oraz 4 km w przypadku uczniów klas V i VI szkół podstawowych oraz uczniów gimnazjum. Tak więc proponowane 3 wagi obejmują wyłącznie środki na dofinansowanie zwiększonych wydatków w zakresie dowozu uczniów do szkół, wynikających z racjonalizacji sieci szkolnej wymuszonej wdrażaną reformą systemu oświaty. Jeżeli w wyniku racjonalizacji sieci szkolnej odległość od miejsca zamieszkania ucznia do szkoły obwodowej zwiększyła się, to na dziecko zostanie naliczona odpowiednia ˝waga P-4 do P-6˝;

   - po raz pierwszy uwzględniona została waga na dofinansowanie wydatków związanych z awansem zawodowym nauczycieli. Waga wprowadza preferencje właściwej proporcji nauczycieli mianowanych i dyplomowanych w ogólnej liczbie nauczycieli;

   - zgodnie z sugestiami wielu środowisk wprowadzono wagi dla dzieci specjalnej troski, odzwierciedlające nie tylko sposób kształcenia, ale przede wszystkim stopień i typ niepełnosprawności;

   - wiele nieporozumień w roku 2000 wprowadziło finansowanie szkół przyszpitalnych i przysanatoryjnych. W celu doprecyzowania tej formy pracy oświatowo-wychowawczej uzupełniono wagę na zespoły pozalekcyjnych zajęć wychowawczych organizowanych w zakładach opieki zdrowotnej i zakładach lecznictwa uzdrowiskowego.

   W rozporządzeniu przyjęto 30 wag dla uczniów należących do odpowiedniej kategorii, lub uczęszczających do szkół odpowiedniego typu. Wagi te są następujące:

   Waga P-1 = 0,05 lub 0,10. Po raz pierwszy wprowadzono algorytmiczne naliczanie subwencji oświatowej dla tzw. biednych jednostek samorządu terytorialnego. Jednostki samorządu terytorialnego, które otrzymują subwencję wyrównawczą (przy dochodzie na 1 mieszkańca stanowi powyżej 60% do 85% średniego dochodu na mieszkańca liczonego dla potrzeb subwencji wyrównawczej) lub dla gmin, w których dochód na jednego mieszkańca stanowi 60% i mniej średniego dochodu na mieszkańca kraju. Jest to wskaźnik używany przez Ministerstwo Finansów, łatwy do wprowadzenia w subwencji oświatowej. Jednostki samorządu terytorialnego są już przekonane o jego prawidłowości przy ocenie tzw. biedy;

   Waga P-2 = 0,33 i P-3 = 0,18. Są to wagi przeznaczone dla uczniów z jednostek samorządu terytorialnego z terenów wiejskich i w miastach do 5000 mieszkańców. Wagi te powinny spełniać następujące funkcje:

   - zrekompensować gminom wiejskim i mieszanym wyższe jednostkowe koszty nauczania wynikające z faktu, że średnio wielkość oddziału klasowego jest mniejsza niż w miastach,

   - zrekompensować gminom wiejskim i mieszanym wyższe koszty jednostkowe kształcenia, związane z ubóstwem wsi i relatywnie niskim poziomem wykształcenia rodziców uczniów tych szkół;

   - wspomagać uboższe gminy wiejskie, które mają niższe dochody własne, aby móc dokładać środki własne do subwencji oświatowej otrzymywanej z budżetu centralnego;

   Waga P-4 = 0,04, P-5 = 0,07 i P-6 = 0,15. W rozporządzeniu wprowadza się trzy wagi dotyczące restrukturyzacji sieci szkolnej. Wagi te dostosowane są do liczby dzieci uprawnionych do dowożenia. Proponowane wagi obejmują wyłącznie środki na dofinansowanie zwiększonych wydatków w zakresie dowozu uczniów do szkół, wynikających z racjonalizacji sieci szkolnej wymuszonej wdrażaną reformą systemu oświaty. Waga P-4 jest umownie kalkulowana według liczby uczniów uprawnionych do dowozu uczniów na odległość od 3 do 5 km, waga P-5 od 5 do 10 km, zaś waga P-6 dotyczy uczniów uprawnionych do dowozu na odległość powyżej 10 km;

   Waga P-7 = 0,09. W związku z tym, że występują różne obiektywne czynniki (ukształtowanie terenu, demografia ludności, odległości między placówkami oświatowymi), które powodują małe liczebności oddziałów szkolnych, wprowadzono wagę kalkulowaną na 18 i więcej uczniów w oddziale na wsi oraz 24 i więcej w miastach poniżej 5000 mieszkańców. Jest to zgodne z postulatami gmin wiejskich i małych miasteczek;

   Waga P-8 = 0,05 lub 0,02. Zgodnie z nowelizacją art. 35 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w algorytmie uwzględniono wagę uwzględniającą stopnie awansu zawodowego nauczycieli. Wprowadzenie tej wagi uwzględnia preferencje właściwej (hipotetycznie) proporcji nauczycieli mianowanych i dyplomowanych w ogólnej liczbie nauczycieli. Waga ta jest umownie kalkulowana jako iloczyn stosunku sumy etatów nauczycieli mianowanych i dyplomowanych do sumy etatów nauczycieli ogółem zatrudnionych w jednostce samorządu terytorialnego;

   Wagi P-9 do P-12 (od 0,80 do 3,00) uwzględniają zasadę wspierania typu i rodzaju niepełnosprawności, a nie szkoły, do której uczęszcza uczeń. Zapis zaproponowany jest zgodny z zapisami projektu rozporządzenia w sprawie zasad organizowania opieki nad uczniami niepełnosprawnymi, kształcenia tych uczniów w ogólnodostępnych i integracyjnych szkołach i placówkach oraz zasad organizacji kształcenia specjalnego;

   Waga P-13 = 0,005 waga dla uczniów szkół ponadpodstawowych. W tego typu placówkach proces kształcenia jest nieco droższy niż w szkołach niższego szczebla;

   Waga P-14 = 0,20. Waga ta odzwierciedla zwiększony wysiłek prowadzenia nauki w języku macierzystym i odpowiada konstytucyjnym zapisom obowiązku wspierania mniejszości narodowych i etnicznych;

   Waga P-15 = 0,15. Waga wprowadza zasadę jednolitej wagi dla wszystkich szkół zawodowych (z paroma szczególnymi przypadkami). Takie podejście ma sprzyjać restrukturyzacji szkolnictwa zawodowego, gdyż organ prowadzący przy zmianie profilu szkoły nie będzie sugerował się wysokością subwencji. Centra kształcenia ustawicznego i centra kształcenia praktycznego zostały zrównane z pozostałymi szkołami zawodowymi. W skali kraju kształcenie ucznia szkoły zawodowej kosztowało około 6% więcej niż ucznia liceum. Waga dla szkół zawodowych pokrywa więc tę różnicę;

   Waga P-16 = 0,20 dla uczniów klas sportowych. Utrzymano wartość wagi z algorytmu roku 2000. Waga ta nie powodowała żadnych zastrzeżeń;

   Waga P-17 = 1,00. Waga dla uczniów szkół mistrzostwa sportowego jest wyższa w stosunku do uczniów klas sportowych, gdyż nauka dyscyplin sportowych na poziomie wymaganym dla szkół mistrzostwa jest znacznie droższa;

   Waga P-18 = 1,00 dla uczniów szkół medycznych oraz uczniów szkół żeglugi, kształcących się w zawodach podstawowych dla żeglugi morskiej śródlądowej. Waga ta wynika z faktu, że szkoły kształcące w tych zawodach są bardzo drogie;

   Waga P-19 = 1,00 dla słuchaczy zakładów kształcenia nauczycieli. Waga ta została utrzymana na poziomie wagi z roku 2000;

   Waga P-20 została połączona z wagą P-21 - 0,45. Waga ta dla uczniów (niezależnie od typu szkoły) zorganizowanych przy zakładach opieki zdrowotnej, w tym w zakładach lecznictwa uzdrowiskowego, została wprowadzona po raz pierwszy jako konieczność zlikwidowania nieporozumień, które wystąpiły w roku 2000. Należy dodać, że uczniowie przebywający w szkołach przyszpitalnych i przysanatoryjnych otrzymują część oświatową subwencji ogólnej w swoich szkołach macierzystych związanych ze swoim stałym miejscem nauki.

   Miara zadań pozaszkolnych opiera się na systemie 10 wag (wagi od P-21 do P-30).

   Waga P-21 została włączona do wagi P-20. Waga ta została wprowadzona po raz pierwszy dla wychowanków zespołów pozalekcyjnych zajęć wychowawczych przy szkołach zorganizowanych w zespołach opieki zdrowotnej i zakładach lecznictwa uzdrowiskowego;

   Waga P-22 = 4,00. Waga dla niepełnosprawnych wychowanków przedszkoli została wprowadzona w miejsce wagi dla przedszkoli specjalnych. W skali kraju bowiem znaczna liczba dzieci niepełnosprawnych w wieku przedszkolnym przebywa w przedszkolach ogólnodostępnych. Ich pobyt w placówce i praca z nimi wymaga jednak większych nakładów finansowych;

   Waga P-23 = 1,50. Waga dla wychowanków internatów i burs (z wyłączeniem internatów wchodzących w skład specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych);

   Waga P-24 = 0,200 dla wychowanków domów wczasów dziecięcych została obliczona w sposób analogiczny jak w roku 2000;

   Waga P-25 = 6,00 dla wychowanków specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych odzwierciedla strukturę wydatków w tego typu placówkach;

   Wagi P-26 do P-30 (od 0,001 do 0,015) obliczane są według rzeczywistej liczby uczniów - dzieci na terenie konkretnej jednostki samorządu terytorialnego z wyłączeniem wagi P-27 = 0,015, liczonej dla uczniów korzystających ze schronisk młodzieżowych według rzeczywistej liczby miejsc i ilości miesięcy użytkowania;

   Waga P-30 = 0,001 na doradztwo metodyczne, wprowadzona na wniosek samorządów.

   Art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 stanowi, iż część oświatową subwencji ogólnej dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego ustala się w łącznej kwocie nie mniejszej niż 12,8% planowanych dochodów budżetu państwa. Wysokość subwencji oświatowej na 2001 r. określona zostanie w ustawie budżetowej na 2001 r. Po odliczeniu 1% rezerwy (art. 34 ust. 2 ww. ustawy) część oświatowa subwencji ogólnej rozdzielana jest według algorytmu stanowiącego załącznik do rozporządzenia.

   Uprzejmie informuję pana marszałka, że wszystkie jednostki samorządu terytorialnego otrzymały w grudniu 2000 r. z Ministerstwa Edukacji Narodowej wydruki zadań rzeczowych, branych pod uwagę przy naliczaniu części oświatowej subwencji ogólnej. Do dnia 7 stycznia 2001 r. powinny dokonać korekty tych materiałów, aby w momencie uchwalenia ustawy budżetowej baza danych przekazana przez GUS była zweryfikowana. W związku z licznymi błędami ponownie wszystkie jednostki samorządu terytorialnego otrzymały w lutym br. wykazy zadań szkolnych i pozaszkolnych z prośbą o dokonanie stosownej weryfikacji do dnia 20 lutego br.

   Uprzejmie informuję pana marszałka, że Ministerstwo Edukacji Narodowej przekazało wszystkim jednostkom samorządu terytorialnego wydruki zawierające pełne informacje o sposobie naliczenia części oświatowej subwencji ogólnej dla konkretnej jednostki samorządu.

   Odnośnie do przekazania brakujących środków na wdrożenie wynagrodzeń nauczycieli zgodnie ze znowelizowaną ustawą Karta nauczyciela.

   Skutki finansowe wdrażania nowego systemu wynagradzania nauczycieli w skali kraju i po przeprowadzonej korekcie danych statystycznych wyniosły ogółem 1 286 488 zł. Wszystkie jednostki samorządu terytorialnego otrzymały w roku 2000 informację o wysokości niedoboru części oświatowej subwencji ogólnej na realizację Karty nauczyciela.

   Środki wydane na realizację Karty nauczyciela w roku 2001 zostały ujęte w rezerwie celowej nr 61 ustawy budżetowej na 2001 r. z dnia 1 marca 2001 r. (DzU nr 21, poz. 246), gdzie przewidziano kwotę 754 633 tys. na realizację zobowiązań z tytułu wdrożenia Karty nauczyciela za 2000 r. wraz z poniesionymi przez jednostki samorządu terytorialnego kosztami.

   Komisja Finansów Publicznych w opinii nr 33 dla ministra finansów, uchwalonej na posiedzeniu w dniu 29 marca br., ˝pozytywnie zaopiniowała propozycję zmiany przeznaczenia rezerwy celowej nr 61: Dotacje dla jednostek samorządu terytorialnego na realizację zadań oświaty i wychowania w powyższej kwocie na ˝zwiększenie części oświatowej subwencji ogólnej˝.

   Minister edukacji narodowej podpisał w dniu 9 kwietnia br. nowelizację rozporządzenia z dnia 29 grudnia 2000 r. w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego (DzU nr 12, poz. 1330). Znowelizowane rozporządzenie reguluje zasady przekazania pieniędzy samorządom.

   Skutki wprowadzenia nowego systemu wynagradzania nauczycieli w poszczególnych jednostkach samorządu terytorialnego oszacowano na podstawie ankiety ˝Rozliczenie skutków wdrożenia nowego systemu wynagradzania nauczycieli˝, w której wszystkie samorządy przedstawiły informację o skutkach podwyżki płac nauczycielskich w ujęciu miesięcznym. W kalkulacji uwzględniono następujące składniki wynagrodzenia nauczyciela w wysokościach podanych przez poszczególne jednostki jako łączne wynagrodzenie nauczycieli zatrudnionych w dniu 10 kwietnia 2000 r. w warunkach przed wprowadzeniem Karty nauczyciela oraz w warunkach po wprowadzeniu Karty nauczyciela: wynagrodzenie zasadnicze, dodatki (funkcyjny, za warunki pracy, stażowy, motywacyjny) oraz wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i wynagrodzenie dodatkowe. Przy naliczaniu kwot niezbędnych na wprowadzenie znowelizowanej Karty nauczyciela przyjęto również założenia algorytmu zatwierdzonego na posiedzeniu Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu w dniu 25 lipca 2000 r. (wysokość dodatku motywacyjnego - 10 zł na etat nauczycielski oraz wysokość dodatku funkcyjnego 340 zł na każdego wykazanego dyrektora i 23 zł dodatku za wychowawstwo klasy). Ostateczna kwota uwzględnia także skutki w skali rocznej i tzw. pochodne od wynagrodzenia nauczycieli - 26,83% (1,2683) oraz liczbę etatów nauczycielskich wykazaną w sprawozdaniu EN-3 z 1999 r. lub ankiecie. Te kryteria naliczania skutków wdrożenia Karty nauczyciela zostały zastosowane do wszystkich jednostek samorządu terytorialnego i nie uwzględniają zobowiązań samorządów wychodzących ponad podane kalkulacje, a wynikających z regulaminów przyjmowanych przez organy prowadzące.

   Ministerstwo Edukacji Narodowej w okresie od października do listopada 2000 r. przeprowadziło korektę otrzymanych danych statystycznych w zakresie liczby etatów nauczycielskich oraz błędów wypełnienia ankiety. Ewentualna zmiana wysokości przyznanych środków była możliwa tylko po wniesieniu przez jednostkę samorządu terytorialnego wniosku o korektę danych błędów wypełnienia ankiety lub liczby etatów nauczycielskich. O pozytywnym lub negatywnym rozpatrzeniu wniosku o zwiększenie środków na wdrożenie Karty nauczyciela lub też korektę danych jednostki samorządu terytorialnego zostały poinformowane odrębnym pismem.

   Niezbędna kwota na wdrożenie Karty nauczyciela dla gminy Osieck, oszacowana na podstawie sporządzonej przez gminę ankiety oraz przyjętej liczby etatów nauczycielskich, wykazanej w sprawozdaniu EN-3 z 1999 r. (38,82), a także przy uwzględnieniu założeń powyższej metodologii obliczania skutków wprowadzenia nowego systemu wynagradzania nauczycieli wynosi 106 851 zł. Środki w tej wysokości gmina otrzymała w 2000 r. w formie części oświatowej subwencji ogólnej (4,01%) - 53 006 zł oraz w formie dotacji - 53 845 zł.

   Jednostka samorządu terytorialnego, która do dnia 6 października 2000 r. nie otrzymała całości środków obliczonych przez Ministerstwo Edukacji Narodowej, zgodnie z przepisami Karty nauczyciela, na sfinansowanie skutków jej nowelizacji, otrzymuje odsetki w wysokości odsetek ustawowych, licząc od dnia 7 października 2000 r. do dnia dokonania przelewu środków z centralnego rachunku bieżącego budżetu państwa.

   Przeprowadzona analiza ankiety sporządzonej przez gminę Osieck dowodzi prawidłowości naliczenia wysokości dodatkowych środków finansowych z tytułu wdrożenia znowelizowanej Karty nauczyciela.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Lech Sprawka

   Warszawa, dnia 26 kwietnia 2001 r.