Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie sytuacji panującej na rynku paliw płynnych

   Szanowny Panie! W związku ze złożoną przez pana marszałka interpelacją pana posła Stanisława Misztala z dnia 8 marca 2001 r. w sprawie sytuacji na rynku paliw płynnych przedstawiam w załączeniu informacje dotyczące zagadnień poruszonych przez pana posła:

   1. Jakie działania zamierza podjąć rząd, aby olej opałowy był wykorzystywany zgodnie z przeznaczeniem?

   2. Kiedy zostaną ukrócone praktyki monopolistyczne PKN Orlen SA, prowadzące do nadmiernego zawyżania cen na paliwa płynne?

   3. Jak wygląda na dzień dzisiejszy stan i przygotowania do prywatyzacji sektora paliw płynnych?

   Ad 1. Ministerstwo Finansów w celu powstrzymania zjawiska sprzedaży oleju opałowego jako napędowego w połowie 1999 r. zdecydowało, że przy sprzedaży na stacjach (z dystrybutorów paliwowych) olej opałowy zostanie obciążony dodatkową akcyzą w wysokości analogicznej do stawki obowiązującej na olej napędowy. Olej opałowy (lekki) różni się od napędowego tylko barwą i markerem, które nie mają wpływu na jego wartość użytkową. Hanna Majchrzak, pełniąca obowiązki dyrektora Departamentu Podatków Pośrednich, wysłała do Polskiej Izby Paliw Płynnych w połowie roku 2000 pismo (nr PP4-76/62/2000/KR) wyjaśniające zasady naliczania akcyzy w przypadkach, gdy olej opałowy był sprzedawany przez dystrybutory.

   W obecnym stanie prawnym zagadnienie to regulują dwa przepisy prawne:

   - rozporządzenie ministra finansów z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie podatku akcyzowego (DzU nr 119, poz. 1259) oraz

   - rozporządzenie ministra finansów z dnia 27 października 2000 r. w sprawie zakresu i zasad wykonywania szczególnego nadzoru podatkowego (DzU nr 97, poz. 1057).

   Rozporządzenie ministra finansów z dnia 27 października 2000 r. w sprawie zakresu i zasad wykonywania szczególnego nadzoru podatkowego wyraźnie wskazuje na fakt objęcia szczególnym nadzorem podatkowym następujących wyrobów akcyzowych: olejów opałowych i napędowych, w zakresie zawartości w nich nieusuwalnego znacznika oraz czerwonego barwnika, których dodatek określają przepisy rozporządzenie ministra finansów z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie podatku akcyzowego. Szczególny nadzór polega między innymi na obowiązku dołączania do każdej partii oleju opałowego, który jest wprowadzony do obrotu (czyli dotyczy zarówno paliwa produkowanego w kraju, jak i sprowadzonego z zagranicy i wprowadzonego na polski obszar celny), specjalnego atestu.

   Atest powinien zawierać następujące dane:

   1) nazwę, adres podmiotu, numer atestu oraz datę jego wystawienia,

   2) imię i nazwisko oraz podpis przedstawiciela podmiotu wystawiającego atest,

   3) nazwę i adres odbiorcy,

   4) stwierdzoną przez podmiot ilość oleju opałowego oraz rodzaj i numery naczyń użytych do jego przewozu,

   5) zawartość nieusuwalnego znacznika dodanego do oleju opałowego w mg/kg oleju opałowego,

   6) stwierdzenie o zabarwieniu oleju czerwonym barwnikiem.

   Jako znacznika używa się substancji chemicznej N-etylo-N-[2-(1-izobutoxyetoxy)etylo]azobenzeno-4-amina (o nazwie katalogowej Solvent Yellow 124) w ilości nie mniejszej niż 5,4 mg/kg znakowanego produktu. Jest to substancja nieusuwalna i bezbarwna. W przypadku gdy olej opałowy nie został prawidłowo oznaczony i nie jest zabarwiony na czerwono, stosuje się stawki podatku akcyzowego takie jak dla oleju napędowego. W ramach kontroli pracownicy szczególnego nadzoru podatkowego mają prawo kontroli użytkowników stosujących jako paliwo oleju opałowego w zakresie zawartości w nim nieusuwalnego znacznika oraz zabarwienia czerwonym barwnikiem. W przypadku stwierdzenia, iż olej napędowy został wykorzystany jako paliwo tradycyjne, pracownicy ci mają obowiązek skorzystać z uregulowań zawartych w Kodeksie karnym skarbowym i wymierzyć odpowiednią karę. Wskazać tu będzie warto, iż kontroli takiej mogą podlegać wszyscy użytkownicy zużywający oleje opałowe dla celów innych niż opałowe, tj. dla celów trakcyjnych.

   W chwili obecnej ceny olejów napędowego i opałowego kształtują się następująco:

   PKN Orlen SA od 31 marca 2001 r.

   - olej napędowy Eurodiesel F - 2198 PLN/t (cysterny kolejowe i autocysterny),

   - olej opałowy Ekoterm - 1190 PLN/t (cysterny kolejowe i autocysterny);

   Rafineria Gdańska od 31 marca 2001 r.

   - olej napędowy F - 2175 PLN/t (cysterny kolejowe) i 2215 PLN/t (autocysterny),

   - olej opałowy Rgterm - 1160 PLN/t (cysterny kolejowe) i 1200 PLN/t (autocysterny).

   Natomiast stawki podatku akcyzowego na ww. oleje kształtują się następująco:

   1) oleje napędowe - 1 076,00 zł/1000 l,

   w tym oleje o zawartości siarki:

   a) powyżej 0,05% do 0,2% włącznie - 1 062,00 zł/1000 l,

   b) powyżej 0,005% do 0,05% włącznie - 1 001,00 zł/1000 l,

   c) do 0,005% włącznie - 955,00 zł/1000 l;

   2) oleje napędowe wytwarzane z udziałem komponentów uzyskiwanych z regeneracji olejów przepracowanych, w których udział komponentów uzyskanych z regeneracji olejów przepracowanych w produkcie gotowym wynosi minimum 10% - 646,00 zł/1000 l,

   w tym oleje o zawartości siarki:

   a) powyżej 0,05% do 0,2% włącznie - 632,00 zł/1000 l,

   b) powyżej 0,005% do 0,05% włącznie - 571,00 zł/1000 l,

   c) do 0,005% włącznie - 525,00 zł/1000 l;

   3) oleje opałowe, z których 60% lub więcej objętościowo destyluje przy 350 st. Co, w przypadku gdy sprzedaż dotyczy oleju zabarwionego na czerwono przeznaczonego na cele opałowe - 130,00 zł/1000 l.

Wielkość konsumpcji (w tys. ton)

  1999 2000 wskaźnik (%)

Olej napędowy 5896 5174 87,8

Olej opałowy 1631 2273 139,4

   Ad 2. W Polsce funkcjonuje aktualnie 7 rafinerii, z czego dwie mają istotne znaczenie dla sektora naftowego. Największą z nich jest Polski Koncern Naftowy Orlen SA, który jest największym polskim producentem paliw o łącznych zdolnościach przetwórczych rzędu 12,6 mln ton ropy rocznie. W 1999 r. spółka ta przetworzyła 11,2 mln ton ropy naftowej, co stanowi 73% udział w krajowym przetwórstwie ropy naftowej. Spółka kontroluje również 75% krajowej produkcji paliw płynnych i zaspokaja 57% krajowych potrzeb. Wskazać tu można, iż nie jest to ewenementem w Europie Środkowej, i tak np. narodowy węgierski koncern paliwowo-naftowy MOL jest akcjonariuszem rafinerii Duna i Tisza o zdolności przerobowej odpowiednio 8,0 i 3,0 mln ton ropy rocznie (koncern ten uzyskał zgodę na zakup 36% udziałów w Slovnaft, która jest właścicielem rafinerii w Bratysławie - zdolność przerobowa 5,4 mln ton rocznie) oraz - co nie mniej istotne - zaspokaja 82% krajowych potrzeb.

   Z porównania struktury rynku detalicznego wynika, że struktura operatorów na rynku detalicznym w Polsce kształtuje się następująco (udział w rynku w %):

   - stacja niezależne - 57%,

   - PKN Orlen - 31%,

   - Rafineria Gdańska - 4%,

   - BP i Shell - 2%,

   - Statoil, Aral, Jet i Preem/VA - po 1%,

   - DEA, Esso i Neste - poniżej 1%.

   Na rynkach krajów Europy Środkowej kształtuje się to następująco (udział w rynku w %):

   Słowacja: Slovnaft Group - 49%, stacje niezależne - 22%, OMV - 10%, Shell - 5%, Avanti - 4%, MOL, Jet, Aral i Transpetrol - 2% oraz Esso i Tamoil - 1%;

   Węgry: stacje niezależne - 45%, MOL - 22%, Shell i OMV - 7%, Agip - 5%, Total, Aral i Avanti - 3%, Esso i Jet - 2% oraz Tamoil - 1%;

   Czechy: stacje niezależne - 43%, Benzina a.s. - 19%, Benzina s.p. - 10%, OMV - 6%, Shell - 4%, Petra, Jet i Aral - 3%, Slovnaft, Esso i Agip - 2%, Tamoil DEA i Total - 1% oraz Paramo i Avanti - poniżej 1%.

   Jak wynika z powyższego porównania, polski rynek charakteryzuje się dużym rozproszeniem operatorów (liczbą stacji niezależnych) w porównaniu z innymi analogicznymi rynkami. Udział PKN Orlen SA nie odbiega od tendencji występujących na analizowanych rynkach detalicznych. Oznacza to, że zgodnie z zapisami ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (j.t. DzU z 1999 r. nr 52, poz. 547, z późn. zm.) w chwili obecnej PKN Orlen SA nie posiada pozycji monopolistycznej ani nawet dominującej. Odnośnie do aktualnie prowadzonych postępowań w sprawach praktyk monopolistycznych można wskazać, iż w końcu roku 2000 w wyniku rozprawy przed Sądem Antymonopolowym uzyskano korzystna dla Polskiego Koncernu Naftowego Orlen SA wyrok w sprawie zasad kształtowania cen.

   W dniu 11 października 2000 r. Sądzie Antymonopolowym w Warszawie odbyła się rozprawa w sprawie odwołania PKN Orlen SA od decyzji prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie nr DDI/3/2000 z dnia 9 lutego 2000 r. Sąd Antymonopolowy uchylił decyzję prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w której urząd zarzucał koncernowi stosowanie praktyki monopolistycznej, polegającej na ˝stosowaniu sposobów kształtowania cen na benzyny i oleje napędowe, które mogą umożliwiać osiąganie nieuzasadnionych korzyści, i nakazuje się jej zaniechanie poprzez wprowadzenie sposobu kształtowania cen na benzyny i oleje napędowe uwzględniającego zmiany czynników cenotwórczych proporcjonalnie do zmiany ich udziałów w cenie˝. Skutkuje to jednocześnie uchyleniem nałożonej kary pieniężnej w wysokości 5 mln PLN, o co wnosił PKN Orlen SA. Na podstawie tej decyzji spółka rozwiązała w III kwartale 2000 r. wcześniej utworzoną rezerwę.

   Jednocześnie należy wskazać, iż cena paliw stosowana w obrocie handlowym opiera się na tzw. parytecie importowym. Wskaźnik ten obliczany ex rafineria, co oznacza, że wskazuje maksymalny koszt, za jaki ewentualny importer mógł sprowadzić paliwo do Polski. Nie zawiera on w sobie marży producenta. Na tzw. parytet importowy składa się kilka czynników: notowanie według Platt's CIF (notowanie giełdowe dla transakcji), podawane w USD, na podstawie którego wyznaczana jest cena importowa, gdzie pod uwagę bierze się dwutygodniowy kurs celny powiększony o 1% (z uwagi na ewentualne ruchy walutowe w tym okresie). Ponadto w skład parytetu wchodzą: cło - w chwili obecnej stawka 0% - zniesione z dniem 1 stycznia 2000 r. dla importowanych paliw; stawka akcyzowa dla określonego paliwa (w złotych) oraz koszty bankowe i finansowania (np. operacji bankowych, koszty przelewów, koszty transportu, za- i wyładunku oraz koszt finansowy obsługi ewentualnego kredytu), określone na poziomie 1,2% dla tak określonej kwoty.

   Ad 3. Realizowana w chwili obecnej restrukturyzacja i prywatyzacja polskiego sektora naftowego jest wykonaniem rządowego ˝Programu restrukturyzacji i prywatyzacji sektora naftowego˝, którego najnowsza wersja (tekst jednolity) nosi datę 15 maja 2000 r. Program ten odnosi się praktycznie do wszystkich ważniejszych podmiotów sektora naftowego, które tworzyły go przed rokiem 1989, jak też do tych podmiotów, które w wyniku działań państwa powstały po tym okresie. Poniżej omówiono aktualną sytuację poszczególnych podmiotów.

   Polski Koncern Naftowy Orlen SA

   Pod koniec drugiego kwartału 2000 r. zakończył się drugi etap prywatyzacji PKN Orlen. Polegał on na wprowadzeniu do obrotu publicznego części akcji PKN Orlen będących własnością Nafty Polskiej. W sumie w drugim etapie prywatyzacji Nafta Polska sprzedała 109 250 000 akcji PKN Orlen, reprezentujących 26% kapitału akcyjnego PKN Orlen. Asymilacja akcji sprzedawanych w drugiej ofercie z akcjami już wprowadzonymi do obrotu giełdowego nastąpiła 7 lipca 2000 r. Tego samego dnia akcje PKN Orlen sprzedane w publicznej ofercie weszły do obrotu na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie, a następnie w formie globalnych kwitów depozytowych na Giełdzie w Londynie. Dochód skarbu państwa z II etapu prywatyzacji PKN Orlen wyniósł 200 000 000,00 USD oraz 765 665 079,67 PLN. Po sprzedaży drugiej transzy skarb państwa łącznie z Naftą Polską posiada 28,44% akcji PKN.

   Rafineria Gdańska SA

   W dniu 22 sierpnia 2000 r. Nafta Polska zawarła umowę z firmą doradczą RCF Polska Sp. z o.o., na mocy której doradcy zobowiązali się do przygotowania stosownej dokumentacji i przeprowadzenia procesu udostępnienia akcji Rafinerii Gdańskiej zgodnie z przyjętą przez Zarząd Nafty Polskiej strategią prywatyzacji. Zaproszeni inwestorzy (21 podmiotów) otrzymali formalne pismo z Nafty Polskiej z prośbą o wyrażenie zainteresowania podjęciem rokowań wraz z propozycją podpisania zobowiązania do zachowania. Na zaproszenie do rokowań odpowiedziało pozytywnie 14 inwestorów. Ocena merytoryczna złożonych deklaracji pozwalała na zakwalifikowanie do kolejnego etapu rokowań 13 podmiotów, w tym jednego konsorcjum, które uprawnione były do nabycia ˝Memorandum Informacyjnego˝ o spółce. ˝Memorandum Informacyjne˝ zostało odebrane przez 9 podmiotów. Dla zachowania bezpieczeństwa prowadzonego procesu dopuszczenie do rokowań i złożenia oferty wstępnej mogło nastąpić na podstawie decyzji Zarządu Nafty Polskiej w dowolnym momencie do dnia składania ofert wstępnych, tj. do 21 grudnia 2000 r. Podmioty, które odebrały memorandum, mogły składać oferty wstępne nabycia nie mniej niż 10% i nie więcej niż 75% akcji Rafinerii Gdańskiej SA w terminie do dnia 21 grudnia 2000 r. Przyjęta procedura dopuszcza złożenie ofert indywidualnych lub w konsorcjum. Dnia 16 listopada 2000 r. Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy Nafty Polskiej SA podjęło uchwałę ustalającą cele i wytyczne procesu prywatyzacji spółki. Dnia 21 grudnia o godz. 12 upłynął termin składania wstępnych ofert. Wpłynęło 6 ofert wstępnych od podmiotów zainteresowanych nabyciem akcji Rafinerii Gdańskiej (w tym od dwóch konsorcjów). Z podmiotów, które odebrały me˝Morandum Informacyjne˝, w ostatniej chwili ze złożenia oferty zrezygnowały 2 podmioty, przesyłając stosowne pisma wyjaśniające. W dniu 18 lutego 2001 r. rzecznik Nafty Polskiej poinformował o sporządzeniu krótkiej listy (short list), na której umieszczonych jest 5 oferentów. W dniu 12 marca zostały złożone oferty wiążące przez dwóch oferentów: MOL Rgt. oraz konsorcjum Roth Energy Limited. W chwili obecnej dokonywana jest ocena złożonych ofert.

   Dyrekcja Eksploatacji Cystern Sp z o.o.

   Rada Ministrów, działając na podstawie rządowego ˝Programu restrukturyzacji i prywatyzacji sektora naftowego˝ oraz statutu Nafty Polskiej SA, wyraziła zgodę na zbycie 100% udziałów w spółce Dyrekcja Eksploatacji Cystern Sp. z o.o. (˝DEC˝) na posiedzeniu w dniu 28 października 2000 r. W związku z uzyskaną zgodą zarząd Nafty Polskiej SA oraz przedstawiciele inwestora, GATX Rail Corporation, podjęli kroki mające na celu podpisanie umowy sprzedaży udziałów DEC oraz zamknięcie samej transakcji. W szczególności strony transakcji otrzymały zawiadomienie prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o niezgłoszeniu zastrzeżeń do nabycia udziałów DEC przez GATX Rail Overseas Holding Corporation, powodującego przekroczenie 50% głosów na Zgromadzeniu Wspólników, oraz zezwolenie ministra spraw wewnętrznych i administracji na nabycie ponad 50% udziałów w spółce będącej właścicielem i wieczystym użytkownikiem nieruchomości w Polsce. W dniu 22 marca 2001 r. nastąpiło podpisanie umowy kupna-sprzedaży przez GATX Rail Overseas Holding Corporation 100% udziałów w Dyrekcji Eksploatacji Cystern Spółka z o.o.

   PERN SA

   Zgodnie z aktualizacją ˝Programu restrukturyzacji i prywatyzacji sektora naftowego˝, przyjętego przez Radę Ministrów w dniu 15 lipca 1995 r., Rada Ministrów miała podjąć uchwałę dotyczącą możliwości prywatyzacji PERN. W związku między innymi z ww. założeniem minister skarbu państwa wystąpił z wnioskiem o wyrażenie zgody przez Radę Ministrów na podstawie art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (DzU nr 118, poz. 651, z późn. zm.) na komercjalizację w innym celu niż prywatyzacja Przedsiębiorstwa Eksploatacji Rurociągów Naftowych ˝Przyjaźń˝ w Płocku. Rada Ministrów wyraziła zgodę na komercjalizację tej spółki w celu innym niż prywatyzacja, a więc uznała za konieczne utrzymanie tej strategicznej spółki w rękach skarbu państwa.

   Naftobazy Sp. z o.o.

   Zgodnie z rządowym ˝Programem restrukturyzacji i prywatyzacji sektora naftowego˝ Rada Ministrów - nie później niż do końca 2000 r. - podejmie uchwałę o sposobie i zasadach prywatyzacji spółki Naftobazy. W związku ze zmianami w sektorze paliwowym, wynikającymi z realizacji programu rządowego, w maju 2000 r. zarząd spółki Naftobazy podjął decyzję o stworzeniu nowej strategii rozwoju spółki Naftobazy. W tym celu podpisał umowę na usługi doradcze z firmą BMF SA. Główne zadanie doradców polega na zarekomendowaniu optymalnej strategii rozwoju spółki Naftobazy wraz z propozycją strategii prywatyzacji. Obecnie prace doradców weszły w zaawansowaną fazę, w ramach której w oparciu o model finansowy rozważa się różne warianty przyszłego rozwoju. Przygotowany projekt ustawy o zapasach obowiązkowych pozwala na stworzenie w Polsce rynku usług związanych z magazynowaniem paliw, co ma fundamentalne znaczenie dla kreowania silnie konkurencyjnego rynku usług magazynowania paliw. W oparciu o wyniki ww. prac minister skarbu państwa zamierza złożyć w najbliższym czasie pod obrady Rady Ministrów odpowiedni wniosek zawierający proponowaną strategię prywatyzacji Naftobaz.

   Rafinerie południowe

   Rafineria Czechowice SA

   W Rafinerii Czechowice opracowany został program restrukturyzacji i prywatyzacji zakładu, który w kwietniu 2000 r. zatwierdziła rada nadzorcza spółki. Założeniem przyjętej koncepcji restrukturyzacji jest wydzielenie z obszaru działalności podstawowej przedsiębiorstwa spółek prawa handlowego i przeprowadzenie ich prywatyzacji z udziałem inwestorów strategicznych lub branżowych. W założeniach koncepcji wzięto pod uwagę istniejące uwarunkowania techniczne, które implikują konieczność określenia terminu zaniechania przerobu ropy naftowej.

   Rafineria Nafty ˝Glimar˝ SA

   Rafineria ˝Glimar˝ przygotowała projekt i analizę ekonomiczną opłacalności inwestycji w tzw. kompleks wodorowy. Bank Przemysłowo-Handlowy SA udzielił promesy kredytu w wymaganej do sfinansowania inwestycji wysokości. Realizacja inwestycji przewidzianej na okres 3 lat pozwoli spółce na głęboki przerób ropy i uzyskanie poszukiwanych na rynku niskotonażowych produktów niszowych o wysokiej wartości dodanej W ramach restrukturyzacji organizacyjnej wydzielono spółki zajmujące się działalnością pomocniczą.

   Rafineria Jasło SA

   Rozpoczęty przed trzema laty proces restrukturyzacji i prywatyzacji Rafinerii Jasło SA jest znacznie zaawansowany. Restrukturyzacja prowadzona jest w oparciu o plan strategiczny Rafinerii Jasło SA, uchwalony w dniu 21 października 1998 r. przez zarząd i przyjęty przez radę nadzorczą w dniu 28 października 1998 r. Założeniem planu było istnienie Rafinerii Jasło SA jako holdingu spółek zależnych, który da możliwość uaktywnienia działalności w wybranych segmentach.

   Działania restrukturyzacyjne w rafineriach południowych uwzględniają możliwość konsolidacji i późniejszej prywatyzacji spółek o podobnych przedmiotach działania, wydzielonych ze spółek rafineryjnych.

   Jak wskazano powyżej, procesy restrukturyzacji i prywatyzacji sektora naftowego są bardzo zaawansowane (PKN Orlen SA, DEC Sp. z o.o.). W najbliższych miesiącach prowadzone będą działania prywatyzacyjne dotyczące pozostałych podmiotów, tj. Rafinerii Gdańskiej SA, Naftobaz Sp. z o.o. oraz trzech ww. rafinerii południowych.

   Minister

   Aldona Kamela-Sowińska

   Warszawa, dnia 11 kwietnia 2001 r.