Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie art. 134 ust. 1 pkt 2 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych dotyczącego pobierania opłat przez otwarte fundusze emerytalne

   W związku z interpelacją pani poseł Renaty Szynalskiej w sprawie art. 134 ust. 1 pkt 2 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych dotyczącego pobierania opłat przez otwarte fundusze emerytalne, znak: SPS-0202-6780/01, pragnę poinformować, co następuje.

   Ad 1. Zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (DzU nr 139, poz. 934, ze zm.) OFE może pobierać opłaty w formie potrącenia w momencie dokonywania wypłaty transferowej określonej kwoty ze środków na rachunku członka funduszu, z zastrzeżeniem, że może to nastąpić tylko wówczas, gdy od dnia wpływu pierwszej składki na rachunek członka w tym funduszu do dnia dokonania wypłaty transferowej do innego otwartego funduszu upłynęło mniej niż 24 miesiące.

   Tym samym ustawodawca przewidział nie okres 24 miesięcy od daty zawarcia umowy z funduszem, lecz okres 24 miesięcy od daty wpłynięcia pierwszej składki do OFE. Takie rozwiązanie zapewnia, że korzyści z niego czerpią członkowie OFE, którzy są ubezpieczeni, a nie np. tzw. martwe dusze, czyli osoby, które formalnie są członkami funduszu i występują w rejestrze członków OFE, natomiast nie figurują w rejestrze ubezpieczonych lub podlegają tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu. Przyczynia się to też do stabilizacji członkostwa w OFE, a tym samym stabilizacji aktywów OFE, co jest korzystne dla całego systemu emerytalnego.

   Zgodnie z art. 36 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DzU nr 137, poz. 887, ze zm.) od dnia powstania obowiązku ubezpieczenia do zgłoszenia pracownika do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) może upłynąć 7 dni. Ten sam okres obowiązuje też ubezpieczonego, który musi zawrzeć umowę z OFE (art. 39 ustawy o systemie). Płatnik składek, zgodnie z art. 47 ustawy o systemie, opłaca składki za dany miesiąc do dnia 5, 10 lub 15 następnego miesiąca kalendarzowego, natomiast ZUS powinien przekazać składki do OFE nie później niż w ciągu 10 dni roboczych od chwili ich otrzymania. W przypadku nieprzekazania składki do OFE w terminie z przyczyn leżących po stronie ZUS należne są od ZUS odsetki określone przepisami Kodeksu cywilnego.

   W ten sposób już w przypadku terminowego przekazywania składek do OFE okres pomiędzy terminem zawarcia przez ubezpieczonego umowy z OFE a terminem wpłynięcia pierwszej składki do OFE może wydłużyć się od około 40 do 50 kilku dni. Jest to zgodne z przedstawionymi przepisami i wynikającymi stąd mechanizmami.

   Oznacza to, że ustawodawca celowo uzależnił termin dokonania wypłaty transferowej bez pobrania opłaty określonej w art. 134 ust. 1 pkt 2 od daty wpłynięcia pierwszej składki do funduszu. Zasadą więc jest późniejsze przekazanie pierwszej składki do OFE w stosunku do terminu zapisania się do funduszu.

   Występują także opóźnienia w przekazywaniu przez ZUS składek do OFE spowodowane różnymi przyczynami. Przekazanie informacji o członkostwie w sposób nieprawidłowy (niezgodnie z procedurą wymiany danych) może leżeć zarówno po stronie OFE, jak i zakładu, gdyż w praktyce składa się na to wiele różnych szczegółowych przyczyn związanych z nieprawidłową reakcją systemów informatycznych na niestandardowe sytuacje. Tylko część nieprawidłowości można skorygować we współpracy ZUS i OFE. Niektóre sprawy mogą okazać się nieprawidłowościami dopiero po jakimś czasie, kiedy to ubezpieczony zwróci się do ZUS lub OFE z reklamacją - obecnie nie ma innych przesłanek do stwierdzenia nieprawidłowości.

   Inne główne przyczyny to:

   - znaczna liczba błędnych dokumentów przysyłanych przez płatników uniemożliwiająca przypisanie imienne składek ubezpieczonym,

   - błędy w dokumentach płatniczych popełniane przez płatników i banki (należy podkreślić, że poziom identyfikacji składek jest w decydującej mierze uzależniony od ˝jakości˝ dokumentów przekazywanych do ZUS przez płatników i banki),

   - nieprawidłowości w funkcjonowaniu funduszy emerytalnych,

   - problemy z dopasowaniem działania systemów informatycznych funduszy emerytalnych i systemu ZUS. W początkowym okresie działania pojawiły się problemy z wymianą danych, gdyż konieczne było połączenie ze sobą kilkunastu systemów, które były realizowane odrębnie, w jeden system wymiany danych. Połączenie z częścią funduszy odbyło się bez większych problemów, z innymi pojawiły się kłopoty, które skutkowały m.in. wprowadzeniem do rejestru członków OFE nieprawidłowych danych. Akcja porządkowania baz danych trwa do chwili obecnej (we współpracy zakładu z funduszami). Ze strony ZUS procedura jest jednakowa dla wszystkich funduszy i jej przebieg jest zależny głównie od jakości danych systemów funduszy emerytalnych i możliwości ich weryfikacji.

   Na poprawę skuteczności przekazywania bieżących i zaległych składek z ZUS do OFE duży wpływ będą miały prowadzone w ZUS prace zmierzające do poprawy systemu informatycznego. W lipcu i sierpniu br. płatnicy składek zostaną poinformowani przez ZUS o błędach w dokumentach zgłoszeniowych. Od września rozpocznie się akcja porządkowania zaległych składek za lata 1999-2000 (dokumenty będą rozliczane zgodnie z porządkiem chronologicznym). ZUS po zidentyfikowaniu, komu jest należna dana składka, dokona jej przesłania na konto jej właściciela w OFE. Polepszeniu sytuacji służy też wprowadzony ustawą o systemie (art. 47a) obowiązek przekazywania przez płatnika danych do ZUS drogą elektroniczną (dotyczy to pracodawców zatrudniających co najmniej 20 pracowników). To rozwiązanie, umożliwiające zmniejszenie ilości błędów w dokumentach przekazywanych do ZUS przez płatnika, powinno w znacznym stopniu spowodować, że składki do OFE będą przekazywane terminowo.

   Proponowane przez panią poseł w pkt. 1, jak można wywnioskować, nowe rozwiązanie polegające na rozpoczynaniu liczenia stażu 24-miesięcznego od daty podpisania umowy z pierwszym OFE, mogłoby nieść za sobą negatywne konsekwencje. Do nich należy zaliczyć m.in. niebezpieczeństwo zwiększenia zapisywania się do OFE osób do tego nieuprawnionych (obecnie nieubezpieczonych), a liczących na to, że w ten sposób w przyszłości będą mogły skorzystać ze skróconego, w stosunku do dzisiejszego rozwiązania, okresu oczekiwania na transfer bez pobrania opłaty określonej w art. 134 ust. 1 pkt 2 ustawy o organizacji.

   Mógłby zwiększyć się w ten sposób problem tzw. martwych dusz. Fundusze emerytalne już i bez tego dodatkowego bodźca mają dziś wiele problemów z tym związanych. W ocenie Izby Gospodarczej Towarzystw Emerytalnych martwe rachunki w OFE stanowią obecnie ok. 24% wszystkich rachunków. Należą one do osób, za które nie wpłynęła żadna składka, a utrzymanie tych rachunków wpływa na podwyższenie kosztów całego II filaru emerytalnego.

   Dodatkowo mogłoby nastąpić nasilenie akcji agentów funduszy, wywieranie przez nich presji na członów OFE (za których wpływają składki) do podjęcia, nie zawsze przemyślanej, decyzji o zmianie OFE. To z kolei powodowałoby fluktuację członków otwartych funduszy i prowadzłoby do destabilizacji aktywów, jakimi zarządzają PTE.

   Najważniejszym argumentem przemawiającym przeciw proponowanej nowelizacji jest jednak to, że prawo nie powinno być zmieniane pod wpływem bieżącej sytuacji, a powinno być tak konstruowane, aby zapewnić najlepsze długookresowe rozwiązanie.

   Ad 2. Proponowana regulacja, likwidująca obciążenia opłatami, o których mowa w art. 134 ust. 1 pkt 2 ustawy o organizacji, umożliwiłaby członkom OFE niczym nieskrępowane zmiany członkostwa w OFE, a wraz z co trzy miesiące ogłaszanymi informacjami o zmianie stóp zwrotu mogłaby doprowadzić do częstszych niż obecnie zmian członkostwa. Sprzyjałoby temu zlikwidowanie bodźca ekonomicznego wpływającego na stabilizację członkostwa w danym OFE. Taki bodziec wynika właśnie z przepisu art. 134 ust. 1 pkt 2 ustawy o organizacji.

   Dodatkowo mogłoby to wywołać komplikacje związane z wypłatą transferową i prawidłowością przekazywania składek przez ZUS do właściwego OFE.

   Mogłaby wyniknąć stąd również jeszcze większa fluktuacja członków OFE (niż w przypadku opisanym w ad 1). Mogłoby to być wynikiem dającej się wyobrazić uwolnionej ostrej ˝wojny˝ o nowych członków rozgrywającej się pomiędzy akwizytorami różnych OFE. Prowadziłoby to do groźnej do przewidzenia destabilizacji aktywów OFE. To z kolei mogłoby spowodować w skrajnych sytuacjach nieoczekiwane upadłości PTE.

   Podsumowując, należy uznać, że obecne rozwiązania prawne będą w przyszłości lepiej spełniały cele, które legły u podstaw ich wprowadzenia, mimo że przejściowo mogły wystąpić związane z tym komplikacje związane z niedostateczną znajomością przepisów przez członków OFE oraz wynikłymi opóźnieniami.

   Sekretarz stanu

   Ewa Lewicka

   Warszawa, dnia 1 lipca 2001 r.