Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie polityki państwa dotyczącej zapobiegania alkoholizmowi

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana posła Jana Kulasa z dnia 7 czerwca 2001 r. w sprawie prowadzonej przez państwo polityki tzeźwościowej państwa u progu XXI w., przesłaną według właściwości ministrowi zdrowia, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów uprzejmie informuję, że:

   1. Na podstawie wstępnych danych Głównego Urzędu Statystycznego dostawy napojów alkoholowych na zaopatrzenie kraju w roku 2000 wynosiły:

   - w przypadku wyrobów spirytusowych - 75 mln litrów 100-procentowego alkoholu,

   - w przypadku win i miodów pitnych - 63,4 mln litrów alkoholu,

   - w przypadku piwa - 126,1 mln litrów 100-procentowego alkoholu.

   2. Spożycie zaś kształtowało się w 2000 r. na poziomie 6,83 litra 100-procentowego alkoholu, czyli tak samo, jak w roku 1999. Przy założeniu, że 30% sprzedaży wyrobów spirytusowych i winnych dokonuje się poza obiegiem rejestrowym, zdaniem specjalistów rzeczywiste rozmiary średniej konsumpcji można oszacować na poziomie ok. 8 litrów 100-procentowego alkoholu na jednego mieszkańca.

   3. Organizacje pozarządowe stanowią grupę niezwykle ważnych partnerów administracji rządowej i samorządowej w realizacji zadań wynikających z ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (stanowiącej podstawowy akt prawny w zakresie profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych) oraz Narodowego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na lata 2000-2005 (określającego politykę państwa wobec problemów alkoholowych).

   Współpraca z organizacjami pozarządowymi odbywa się w ramach podstawowych programów realizowanych w oparciu o ww. dokumenty, poprzez zlecanie lub dofinansowanie realizacji określonych zadań podmiotom prawnym - organizacjom pozarządowym lub osobom fizycznym - profesjonalistom, przedstawicielom organizacji pozarządowych. Przede wszystkim dotyczy to następujących dziedzin:

   - zwiększania dostępności i skuteczności pomocy terapeutycznej dla osób uzależnionych i członków ich rodzin;

   - rozwijania profilaktyki szkolnej, rodzinnej i środowiskowej w zakresie problemów alkoholowych;

   - doskonalenia i rozwijania form i metod pomocy psychospołecznej, psychologicznej i socjoterapeutycznej dla dzieci alkoholików;

   - rozwijania form i metod przeciwdziałania przemocy w rodzinach alkoholowych;

   - prowadzenia i wspierania edukacji publicznej w zakresie problemów alkoholowych;

   - koordynacji i wspierania realizacji Narodowego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych;

   - wspierania lokalnych systemów rozwiązywania problemów alkoholowych.

   Znaczącą grupę pośród organizacji pozarządowych stanowią stowarzyszenia abstynenckie powstałe na bazie klubów abstynenta. Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, realizująca w imieniu ministra zdrowia zadania dotyczące profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, utrzymuje stały kontakt z większością z nich, organizując m.in. już od kilku lat ogólnopolskie konferencje stowarzyszeń abstynenckich, podczas których uczestnicy mogą wymienić się doświadczeniami oraz uzupełnić swoją wiedzę z zakresu nowoczesnych metod pomagania osobom i rodzinom z problemem alkoholowym.

   4. Podstawowe założenia polityki państwa wobec alkoholu określone zostały w Narodowym Programie Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na lata 2000-2005, który obejmuje następujące cele do realizacji:

   - zmniejszenie ilości alkoholu spożywanego przez młodzież;

   - zmniejszenie śmiertelności i degradacji psychofizycznej osób uzależnionych;

   - zmniejszenie rozmiarów uszkodzeń zdrowia spowodowanych nadużywaniem alkoholu;

   - zmniejszenie ilości i dolegliwości alkoholowych zaburzeń życia rodzinnego;

   - zmniejszenie ilości wypadków oraz strat ekonomicznych spowodowanych nietrzeźwością w miejscu pracy;

   - zmniejszenie udziału nietrzeźwości wśród przyczyn naruszania prawa i porządku publicznego;

   - zmniejszenie rozmiarów naruszeń prawa na rynku alkoholowym;

   - promowanie postaw społecznych ważnych dla profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych.

   5. Zgodnie z art. 1 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 12 września 1996 r. o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi nadano nowe brzmienie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, cyt. ww. art.: ˝Na wydatki związane z realizacją Narodowego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych przeznacza się corocznie z budżetu państwa 1% podatku akcyzowego od wyrobów alkoholowych˝. Realizacja powyższego artykułu przedstawia się następująco:

   - w 1997 r., podobnie jak w poprzednich latach, środki finansowe na przeciwdziałanie alkoholizmowi w rozdziale 85 36 klasyfikacji budżetu były umieszczone jedynie w budżetach resortu zdrowia i urzędów wojewódzkich. Pozostałe resorty nie planowały wydatków na ten cel. Łączna wysokość tych nakładów wyniosła 14,6 mln zł, stanowiąc 0,23% wpływów z podatku akcyzowego;

   - w 1998 r. klasyfikacja budżetowa nie uległa zmianie w porównaniu z rokiem ubiegłym, zaś wysokość środków przeznaczonych na profilaktykę i rozwiązywanie problemów alkoholowych wyniosła 18 mln zł, co stanowiło 0,31% wpływów od podatku akcyzowego. Resorty transportu, edukacji i administracji wydatkowały 2 mln zł pochodzące z innych niż ochrona zdrowia działów budżetu;

   - w 1999 r. środki finansowe na przeciwdziałanie alkoholizmowi umieszczono analogicznie jak w poprzednich latach w rozdziale 85 36, w budżecie Ministerstwa Zdrowia, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz urzędów marszałkowskich. Nakłady wyniosły 16,5 mln zł, stanowiąc 0,25% wpływów z podatku akcyzowego;

   - według danych na 2000 r. dochody z tytułu podatku akcyzowego od wyrobów alkoholowych wyniosły niespełna 6,7 mld zł, stanowiąc 5,35% dochodu budżetu państwa. W budżecie ministra zdrowia w cz. 46, dziale 851, rozdz. 85154 ˝Przeciwdziałanie alkoholizmowi˝, przewidziano na realizację Narodowego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych 12 800 116,05 zł.

   Należy podkreślić, że w żadnym z podanych okresów budżetowych nie został wypełniony nakaz ww. ustawy w zakresie gwarancji finansowych (1%) na działania administracji rządowej w tej sferze.

   6. Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych stosownie do zapisów art. 3 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi:

   a) przygotowuje projekt Narodowego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych zatwierdzany przez Radę Ministrów oraz projekt podziału środków na jego realizację,

   b) przygotowuje i opiniuje projekty aktów prawnych oraz planów działań w zakresie polityki dotyczącej alkoholu i problemów alkoholowych,

   c) prowadzi działalność informacyjno-edukacyjną i przygotowuje ekspertyzy,

   d) opracowuje i wdraża nowe metody profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych,

   e) udziela merytorycznej pomocy samorządom, instytucjom, stowarzyszeniom i osobom fizycznym realizującym zadania związane z rozwiązywaniem problemów alkoholowych,

   f) koordynuje i inicjuje działania zwiększające skuteczność i dostępność lecznictwa odwykowego.

   Corocznie składane sprawozdania z realizacji ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, przygotowywane przez państwową agencję, spotykały się z pozytywną oceną parlamentu.

   7. Dla zwiększenia skuteczności polityki państwa w zakresie przeciwdziałania problemom alkoholowym należałoby przede wszystkim udoskonalić współdziałanie administracji rządowej i samorządowej różnych szczebli. Jednostki samorządu terytorialnego powinny tworzyć porozumienia międzygminne celem wspólnej realizacji bardziej złożonych i kosztownych zadań. Niezbędna wydaje się współpraca gmin ze strukturami powiatowymi, przede wszystkim powiatowymi centrami pomocy rodzinie. Niezwykle ważne jest zwiększenie dotychczasowego zaangażowania organizacji pozarządowych oraz środowisk samopomocowych różnego typu w przeciwdziałanie problemom alkoholowym. Ostatnie opisane działania powinny znaleźć silną i rzetelną podstawę w tworzonym prawie, zwłaszcza w tych aspektach, gdzie istniejące przepisy nie są jasne lub nie odpowiadają nowej rzeczywistości społecznej.

   8. W związku z realizacją Narodowego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na lata 2000-2005, celem osiągnięcia poprawy bezpieczeństwa w miejscach publicznych oraz zmniejszenia ilości naruszeń prawa z udziałem osób nietrzeźwych, zakłada się podjęcie następujących działań:

   - zwiększenie dostępności i skuteczności terapii osób uzależnionych, prowadzonej w zakładach karnych,

   - rozszerzenie zakresu stosowania terapeutycznych zaleceń probacyjnych wobec sprawców przestępstw i wykroczeń związanych z nadużywaniem alkoholu,

   - ograniczenie liczby osób w stanie nietrzeźwym prowadzących pojazdy poprzez przedłużenie okresu zatrzymania prawa jazdy i wprowadzenie obowiązku uczestnictwa w specjalnym programie edukacyjnym jako warunku jego odzyskania,

   - kontrolę przestrzegania przepisów zakazujących sprzedaż i podawanie alkoholu osobom nietrzeźwym,

   - przygotowanie programów interwencyjnych dla osób opuszczających izby wytrzeźwień, w szczególności nieletnich.

   9. W odniesieniu do przypadków łamania przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi w zakresie naruszeń prawa dotyczącymi obrotu napojami alkoholowymi egzekucję przestrzegania prawa w ww. zakresie planuje się osiągnąć poprzez:

   - kontrolowanie przestrzegania przepisów prawnych obowiązujących sprzedawców alkoholu przez administrację samorządową,

   - utworzenie zintegrowanego systemu monitorowania ilości alkoholu na rynku,

   - rozszerzenie zakresu interwencji policji i służb porządkowych wobec nielegalnego handlu i łamania przepisów ustawy,

   - uszczelnienie granic państwa wobec prób przemytu alkoholu,

   - zwiększenie skuteczności interwencji wymiaru sprawiedliwości w sprawach naruszania zakazu reklamy alkoholu.

   10. Przed kilkoma dniami weszła w życie nowelizacja ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, która wniosła znaczące zmiany w zakresie przeciwdziałania problemom alkoholowym, przede wszystkim na szczeblu lokalnym. Wśród szczególnie istotnych zmian należy wymienić następujące:

   - czyn sprzedaży alkoholu osobom nieletnim został podniesiony do rangi przestępstwa,

   - sprecyzowane zostały dotychczasowe nieostre przepisy w sprawie zakazu reklamy napojów alkoholowych (szczególnie jej form kierowanych do młodzieży),

   - wprowadzono zakaz sprzedaży, podawania i spożywania napojów alkoholowych na ulicach, placach i w parkach.

   Wydaje się, że wprowadzone zmiany ułatwią w znaczącym stopniu realizację zadań własnych samorządów gmin w zakresie profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych.

   Z wyrazami szacunku

   Minister

   Grzegorz Opala

   Warszawa, dnia 17 lipca 2001 r.