Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie wykorzystania potencjału przemysłu spirytusowego do produkcji spirytusu bezwodnego w celu zastosowania go do paliw

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na pismo pana marszałka z dnia 6 marca 2002 r., znak SPS-0202-808/02, w związku z interpelacją pana posła Alfreda Budnera dotyczącą wykorzystania potencjału przemysłu spirytusowego do produkcji spirytusu bezwodnego w celu zastosowania go do paliw, przekazuję informację w sprawie regulacji prawnych umożliwiających systemowe wprowadzanie na rynek krajowy paliw płynnych z dodatkami pochodzenia rolniczego.

   Produkcja paliw z surowców rolnych, w tym odwodnionego spirytusu etylowego pochodzenia rolniczego, zajmuje znaczącą pozycję w polityce Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wzrost tej produkcji to szansa na:

   1) zmniejszenie obciążenia środowiska poprzez zgodną ze strategicznymi dokumentami rządowymi redukcję emisji gazów cieplarnianych,

   2) wzrost bezpieczeństwa paliwowego kraju, zmniejszenie ryzyka związanego z przerwaniem (brakiem) dostaw paliw silnikowych, amortyzacją tempa wzrostu cen na surowce i produkty ropopochodne oraz ich wahań sezonowych,

   3) aktywne wspieranie procesu restrukturyzacji i modernizacji rolnictwa poprzez zagwarantowanie trwałych, stabilnych dochodów dla gospodarstw podejmujących produkcję surowców rolniczych w oparciu o wieloletnie umowy kontraktacyjne, z przeznaczeniem na produkcję ekopaliw,

   4) wsparcie rozwoju rynku rolnego w kierunku produkcji niespożywczej,

   5) wsparcie inicjatyw lokalnych, stworzenie warunków do rozwoju przedsiębiorczości na obszarach wiejskich, wykorzystującej miejscowe surowce rolnicze, tworzącej nowe miejsca pracy, generującej przychody dla zatrudnionych bezpośrednio w produkcji i przetwórstwie oraz pośrednio poprzez wzrost zapotrzebowania na produkty i usługi - wykorzystanie zasobów lokalnych i rozwój sektorów pośrednich,

   6) wykorzystanie biomasy i pozostałych produktów ubocznych do celów przetwórczych, paszowych i energetycznych,

   7) wprowadzenie na rynek paliw płynnych antymonopolowego elementu konkurencji,

   8) jeden z kroków na drodze do równoważenia bilansu handlowego kraju,

   9) harmonizowanie prawa krajowego z prawodawstwem unijnym, uwzględniające interesy rolnictwa i kraju, oraz tańsze wypełnienie zobowiązań międzynarodowych Polski.

   Na początku lat 90. dodatek etanolu do benzyn wprowadzany był pod kontrolą Instytutu Technologii Nafty, w ramach wyznaczonych przez ministra finansów limitów z obniżoną stawką podatku obrotowego. Od 1 marca 1992 r. wprowadzone zostały nowe normy dla benzyn, dopuszczające stosowanie maksimum do 5% etanolu oraz do 15% eterów.

   Zasadniczą przeszkodą, niezależnie od wymagań technicznych i technologicznych, jest cena etanolu pochodzenia rolniczego, powodująca brak jego konkurencyjności na wolnym rynku paliw. Utrzymanie cen benzyny z dodatkiem bioetanolu na poziomie wynikającym z cen paliw ropopochodnych wymaga obniżenia stawek podatku akcyzowego. Takie obniżki stosowane są od 1993 r. Są to jednak rozwiązania zależne od decyzji ministra finansów, na które w znacznym stopniu nakłada się bieżąca polityka wynikająca ze stanu finansów państwa.

   Kontynuując dotychczasową politykę w celu ułatwienia inwestorom podjęcia decyzji o współpracy z rolnictwem dla tworzenia rynku zbytu płodów rolnych wykorzystywanych na cele niespożywcze, minister rolnictwa i rozwoju wsi w listopadzie 2001 r. i w styczniu 2002 r. wystąpił do ministra finansów w sprawie obniżenia stawek w podatku akcyzowym od paliw płynnych zawierających komponenty etanolu i biopaliwa z rzepaku.

   W celu uproszczenia systemu stosowania rozliczeń z tytułu podatku akcyzowego i należnych obniżek jego podstawowej stawki minister rolnictwa i rozwoju wsi w styczniu br. wystąpił do ministra finansów z propozycją zastosowania nowego sposobu rozliczania producentów paliw wykorzystujących etanol. Polegałby on na obniżeniu stawki podatku akcyzowego o 2 zł za każdy litr etanolu zastosowany jako komponent w benzynach. Widząc istotną różnicę w opłacalności stosowania eteru jako komponentu zamiennego w stosunku do bioetanolu, minister w tym wystąpieniu wnioskował o podwyższenie jego udziału w mieszance z benzynami.

   Poziom wykorzystania bioetanolu jako dodatku do benzyn w ostatnim dziesięcioleciu zależny był od oceny opłacalności jego stosowania, dokonywanej przez producentów i importerów benzyn, w związku z czym charakteryzował się dużymi wahaniami: od 27 mln litrów w 1994 r. do 110,6 mln litrów w 1997 r. Należy podkreślić, że udział procentowy bioetanolu przeznaczonego na komponent do benzyn w latach 1997-1999 zbliżony był do 50% krajowej produkcji spirytusu surowego.

   Produkcję etanolu ogółem i stopień jego wykorzystania na cele paliwowe zestawiono w poniższej tabeli.

Produkt Rok

1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001

Spirytus surowy 210 245 278 240,6 208 167,2 173,3  

Etanol do paliw w mln litrów 27 63 100,9 110,6 99,8 88,5 51,5 66,9

Udział % etanolu w całkowitejprodukcji spirytusu surowego 12,9 25,7 36,3 46,0 48,0 52,3 29,7  

   Dane dotyczące ilości podstawowych surowców zużytych w kolejnych latach do produkcji spirytusu surowego oraz stopień wykorzystania do tego celu rocznych zbiorów żyta i ziemniaków zestawiono w poniższej tabeli.

Podstawowe surowce wykorzystywane do produkcji spirytusu etylowego

Rok Ilość surowca w tys. ton Udział w rocznych zbiorach w %

Żyto Ziemniaki Melasa Ziemniaki Żyto

1995 664,8 649,0 0,0 10,6 2,6

1996 680,0 640,0 31,0 12,0 2,4

1997 630,5 370,6 50,0 11,9 1,8

1998 522,0 216,0 76,0 9,2 0,8

1999 378,0 112,0 107,0 7,3 0,6

2000 176,5 118,7 38,8 4,4 0,5

   Zużycie benzyn w Polsce w 2000 r. wyniosło 6,79 mln m3, co przy obecnie obowiązującej Polskiej Normie teoretycznie górną granicę zastosowania etanolu w formie komponentu do benzyn pozwala ocenić na ok. 320 tys. m3 bioetanolu.

   Na koniec 2001 r. 31 podmiotów posiadało ważne zezwolenia na produkcję spirytusu odwodnionego, wydane przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Zadeklarowane zdolności produkcyjne wszystkich producentów wynoszą 200 tys. m3.

   Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi widzi zasadność stosowania bioetanolu jako komponentu do benzyn w górnych granicach dopuszczalnych normą. Wzrost produkcji spirytusu z przeznaczeniem na cele niespożywcze do poziomu 320 tys. m3 rocznie w istotny sposób przybliży realizację celów, o których była mowa na wstępie.

   Oddzielne zagadnienie stanowią próby wprowadzenia na rynek krajowy różnego rodzaju paliw silnikowych, w których bioetanol stanowi komponent do benzyn w ilościach przekraczających maksymalny poziom określony Polską Normą lub stanowi komponent do olejów napędowych. Do tych zagadnień należy podchodzić bardzo ostrożnie, mając na uwadze nie tylko pozytywne skutki dla producentów spirytusu, ale również skutki stosowania takiego paliwa do silników.

   Ministerstwu wiadomo, że prowadzone są prace nad paliwem o handlowej nazwie Ekomix-20, zawierającym według normy zakładowej CLN ZN-01/MG/CN-9 od 5 do 15% etanolu. Wprowadzenie komponentu etanolowego do oleju napędowego powoduje, że własności nowego produktu przynajmniej w 2 parametrach odbiegają od wymagań normy PN-EN 590:1999 ˝Oleje napędowe˝ (według oceny CLN), co w zasadniczy sposób ogranicza możliwość jego stosowania.

   Jak wynika z prezentacji dokonanej 25 marca br. na seminarium w Gdańsku, stosowanie w różnych proporcjach mieszanek oleju napędowego z etanolem według doświadczeń szwedzkich (prowadzonych w latach 1985-2002) wymaga zmian konstrukcyjnych silników wysokoprężnych. W latach 1985-2002 liczba autobusów napędzanych olejem napędowych z dodatkiem odwodnionego etanolu wzrosła do 400, co, biorąc pod uwagę zaangażowanie środków finansowych (w tym również przemysłu samochodowego), jak i lata doświadczeń, nie jest osiągnięciem imponującym. Informacja ta potwierdza konieczność zachowania ostrożności przy wdrażaniu do szerokiego stosowania nowych paliw.

   Inwestycje w rolnictwie i przemyśle paliwowym wymagają gwarancji i stabilnych rozwiązań podatkowych. Wychodząc naprzeciw potrzebom gospodarczym, oczekiwaniom społecznym, deklaracjom wyborczym, zobowiązaniom zawartym w umowie koalicyjnej, obecnie w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi trwają prace nad projektem ustawy o organizacji rynku ekopaliw płynnych i ich składników. W dniu 18 marca 2002 r. ministerstwo skierowało projekt ustawy do Rządowego Centrum Legislacji w celu zaopiniowania pod względem jakości oceny skutków regulacji. Równocześnie projekt ustawy przekazano do konsultacji społecznym organizacjom rolniczym oraz Nafcie Polskiej SA i Polskiej Izbie Paliw Płynnych. Uzyskane opinie pozwolą na opracowanie projektu ustawy, który będzie w najbliższym czasie przekazany do uzgodnień międzyresortowych.

   Projekt ustawy określa zasady działań na rzecz tworzenia i rozwoju rynku ekopaliw, obejmujących produkcję i obrót surowcami pochodzenia rolniczego, ich przetwórstwo na ekopaliwa, a następnie obrót tymi produktami:

   a) rzepakiem energetycznym przeznaczonym do produkcji estru,

   b) olejem surowym powstałym z przeróbki rzepaku energetycznego,

   c) estrem metylowym powstałym w wyniku przetworzenia oleju surowego z przeznaczeniem na dodatek do oleju napędowego pochodzenia węglowodorowego lub gotowe paliwo przeznaczone do napędu wysokoprężnych silników spalinowych,

   d) alkoholem etylowym i produkowanym z niego bioetanolem oraz eterem etylo-tert-butylowym.

   Projekt ustawy o organiazcji rynku ekopaliw płynnych i ich składników wprowadza obowiązek dodawania do:

   - oleju napędowego i oleju opałowego - estru w wysokości określonej rozporządzeniem Rady Ministrów, nie później niż z dniem 1 października 2003 r.,

   - benzynowych paliw silnikowych - bioetanolu w ilości nie mniejszej niż 4,5% i nie większej niż 5% lub eteru etylo-tert-butylowego w ilości nie mniejszej niż 8%, nie później niż z dniem 1 października 2002 r.

   oraz

   - zwalnia z podatku akcyzowego ekopaliwa płynne wykorzystywane jako dodatek do oleju napędowego i benzynowych paliw silnikowych, otrzymywane z surowców rolniczych oraz melasy, dostarczanych w ramach wieloletnich umów kontraktacyjnych,

   - upoważnia ministra właściwego do spraw finansów publicznych do obniżania w drodze rozporządzenia stawki podatku akcyzowego dla oleju napędowego i oleju opałowego w zależności od zawartości estru oraz dla benzyn silnikowych z zawartością od 4,5% do 5% bioetanolu i benzyn z zawartością powyżej 8% eteru etylo-tert-butylowego.

   Projekt ustawy o organizacji rynku ekopaliw płynnych i ich składników oraz o zmianie niektórych ustaw jest istotnym elementem rozwoju rynku rolnego w kierunku produkcji niespożywczej, zgodnym z wolą wielokrotnie wyrażaną w obu izbach parlamentu.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Kazimierz Gutowski

   Warszawa, dnia 29 marca 2002 r.