Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie poprawy funkcjonowania sądów powszechnych i prokuratur

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją poselską pana Zbigniewa Andrzeja Musiała z dnia 9 stycznia 2002 r. w sprawie poprawy funkcjonowania sądów powszechnych i prokuratur uprzejmie wyjaśniam, co następuje:

   Przyspieszenie i usprawnienie postępowania sądowego oraz postępowania przygotowawczego stanowi jeden z podstawowych celów prezydenckiego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego, ustawy Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (druk nr 182).

   Wymieniony projekt ustawy został przygotowany przez powołaną przez prezydenta Komisję ds. Nowelizacji Kodyfikacji Karnej, w pracach której wzięli udział m.in. przedstawiciele Departamentu Legislacyjno-Prawnego Ministerstwa Sprawiedliwości.

   Projekt zawiera 207 propozycji zmian przepisów Kodeksu postępowania karnego, nie licząc proponowanych zmian w ustawach: Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego, o świadku koronnym oraz o ochronie informacji niejawnych. W tej sytuacji poniżej zostaną przytoczone jedynie niektóre propozycje zmierzające do usprawnienia i przyspieszenia postępowania.

   Do usprawnienia postępowania i znacznych oszczędności w kosztach procesu powinno przyczynić się zerwanie z regułą, w myśl której udział obrońcy jest obowiązkowy także wtedy, gdy biegli psychiatrzy stwierdzą, że poczytalność oskarżonego nie budzi wątpliwości. Uzasadnieniem proponowanego nowego brzmienia przepisu art. 79 § 4 wydaje się konstatacja, iż brak wątpliwości co do poczytalności oskarżonego zarówno w chwili popełnienia czynu, jak i w czasie postępowania powoduje, że przesłanka ustanowienia obrońcy niezbędnego przestaje istnieć.

   Proponowana zmiana redakcji przepisu art. 74 § 3, dopuszczająca badania lub czynności określone w art. 74 § 2 pkt 1, nadto pobranie krwi lub wydzielin organizmu od osoby podejrzanej bez jej zgody, znacznie usprawni i przyspieszy postępowanie, a także rozwiąże problem pobierania krwi od kierowcy, co do którego zachodzi podejrzenie spowodowania wypadku drogowego.

   Projekt znacznie upraszcza postępowanie przygotowawcze, zezwalając m.in. na sporządzanie wspólnego protokołu zawiadomienia o przestępstwie, przesłuchania w charakterze świadka osoby zawiadamiającej oraz przyjęcie wniosku o ściganie (art. 304a). Temu samemu celowi służy proponowane nowe ujęcie tzw. dochodzenia zapiskowego, polegające na wprowadzeniu dokumentowania czynności przez sporządzenie protokołu ograniczonego do najbardziej istotnych oświadczeń osób biorących udział w tej czynności zamiast sporządzanych obecnie notatek urzędowych niestanowiących dowodu w dalszym postępowaniu (art. 319). Wreszcie projekt zawiera propozycję znacznie bardziej racjonalnego unormowania instytucji zaznajomienia podejrzanego z materiałami postępowania przygotowawczego (art. 321).

   W proponowanych przepisach położono duży nacisk na rozszerzenie możliwości konsensualnego zakończenia postępowania karnego. Zawarcie porozumień kończących postępowanie w sprawach z oskarżenia publicznego (art. 335 i 387) byłoby dopuszczalne w sprawach zagrożonych karą pozbawienia wolności do lat 10 (obecnie - odpowiednio - do 5 lub 8 lat), a w miejsce zgody prokuratora i pokrzywdzonego, warunkującej rozprawę skróconą, zostałby wprowadzony warunek braku ich sprzeciwu dla takiego zakończenia postępowania.

   Projekt zawiera szereg propozycji zmierzających do usprawnienia postępowania przed sądem pierwszej instancji. Poszerza możliwość sądu do korzystania z materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu przygotowawczym lub w innym postępowaniu przewidzianym przez ustawę w zakresie dopuszczalności odczytywania lub uznania za odczytane protokołów i innych dokumentów (art. 389 oraz 391-394). Proponuje również bardziej racjonalne unormowanie dopuszczalności prowadzenia w dalszym ciągu (a nie od początku) rozprawy odroczonej lub zawieszonej (art. 404).

   W projekcie uwzględniono postępujący rozwój nauki i techniki. Proponuje się stworzenie możliwości przesłuchania świadka na odległość przy użyciu odpowiednich urządzeń technicznych (art. 177), dopuszcza się doręczanie pism za pomocą telefaksu lub poczty elektronicznej (art. 132), a zakres stosowania przepisów dotyczących wydania przedmiotu, przeszukania i kontroli rozmów rozszerza się również na systemy informatyczne, nośniki danych informatycznych i wiadomości przesłane pocztą elektroniczną (art. 236a i 241). Projekt zakłada znaczne poszerzenie katalogu spraw, w których postępowanie może być prowadzone w trybie uproszczonym (art. 469 i 470).

   W chwili obecnej finalizowane są prace związane z powołaniem przez ministra sprawiedliwości zespołu do spraw nowelizacji Kodeksu karnego skarbowego. W pracach tego zespołu weźmie udział przedstawiciel Departamentu Legislacyjno-Prawnego. Zakłada się, że projekt ustawy nowelizującej Kodeks karny skarbowy winien zmierzać do uproszczenia procedury i przyspieszenia postępowania.

   W zależności od przebiegu prac parlamentarnych nad prezydenckim projektem ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego, ustawy Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw zakłada się przystąpienie w Departamencie Legislacyjno-Prawnym do opracowania projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, zawierającego analogiczne uproszczenia proceduralne.

   W Wydziale Prawa Cywilnego Departamentu Legislacyjno-Prawnego przygotowywane są:

   1) projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, który zawiera przede wszystkim unormowania w zakresie egzekucji oraz postępowania zabezpieczającego (projekt znajduje się na etapie uzgodnień międzyresortowych);

   2) projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego, dotyczący postępowania w sprawach ubezpieczeń społecznych (projekt jest na etapie uzgodnień międzyresortowych);

   3) projekt nowelizacji rozporządzenia ministra sprawiedliwości w sprawie określenia wzorów i sposobu udostępniania stronom urzędowych formularzy pism procesowych w postępowaniu cywilnym. Nowelizację tę rozpoczęto w wyniku doświadczeń zebranych w okresie kilkunastu miesięcy funkcjonowania wzorów urzędowych formularzy w postępowaniu uproszczonym. Do pracy nad tym projektem powołany został zespół sędziów, który opracowuje zmiany rozporządzenia.

   Natomiast odnośnie do postępowania w sprawie I C 52/00 Sądu Rejonowego w Radomsku uprzejmie wyjaśniam, że toczy się ono z powództwa prokuratora rejonowego w Radomsku wniesionego w dniu 24 lutego 2000 r. na rzecz Genowefy Majewskiej przeciwko pozwanym: Urszuli Grabowskiej i Piotrowi Grabowskiemu o uznanie nieważności umowy darowizny i ustalenie istnienia służebności przejazdu i przechodu, oznaczonego w piśmie procesowym je inicjującym ˝jako zmiana powództwa w sprawie o sygn. I C 25/00˝, toczącego się przed tymże sądem pomiędzy tymi samymi stronami o naruszenie posiadania.

   Powództwo to wyłączono z rozpoznania w sprawie I C 25/00 postanowieniem tegoż sądu z dnia 9 marca 2000 r. i zostało zarejestrowane w repertorium C pod nową sygn. oznaczoną I C 52/00.

   Sprawa I C 52/00 była przedmiotem rozpoznania sądu na rozprawach w dniach: 25 maja 2000 r., 17 października 2000 r., 25 stycznia 2001 r., 20 marca 2001 r., 22 maja 2001 r., 5 lipca 2001 r. i 27 listopada 2001 r.

   - Na pierwszym z wyznaczonych terminów sąd odroczył rozprawę z powodu niekompletności załączników pozwu, które pozostały w aktach I C 25/00 (na ten czas przesłanych do Sądu Okręgowego w Piotrkowie Tryb.).

   - Na rozprawie w dniu 17 października 2000 r. sąd wezwał w trybie art. 195 § 1 K.p.c. do udziału w sprawie w charakterze pozwanego Stefana Krokowicza, oddalił wniosek o dopozwanie Małgorzaty Sandelewskiej oraz wysłuchał informacyjnie strony. Rozprawa uległa odroczeniu (bez wyznaczenia terminu) z przyczyn dowodowych (sąd zobowiązał do wskazania zgłoszonego świadka).

   - Na rozprawie w dniu 25 stycznia 2001 r. sąd przesłuchał świadków (dwóch) i w uwzględnieniu dalszych wniosków dowodowych odroczył rozprawę z terminem.

   - Na rozprawie w dniu 20 marca 2001 r. sąd wykonał czynności dowodowe, co do których decyzje zapadły w dniu 25 stycznia 2001 r., a następnie rozprawę odroczył z terminem na dzień 22 maja 2001 r., dopuszczając dalsze dowody z zeznań świadków i akt sprawy I C 308/99 tegoż sądu.

   - Rozprawa w dniu 22 maja 2001 r. została odroczona na kolejny termin w dniu 7 lipca 2001 r. - wobec dopuszczenia dowodów z zeznań kolejnych świadków.

   - Na rozprawie w dniu 5 lipca 2001 r. pełnomocnik pozwanych złożył wniosek o wyłączenie sędziego z zarzutem tendencyjności, co stało się powodem odroczenia sprawy. W piśmie procesowym z dnia 10 lipca 2001 r. wniosek ten strona cofnęła. Postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2001 r. postępowanie w przedmiocie wyłączenia sędziego zostało umorzone.

   - Kolejny termin rozprawy został wyznaczony na dzień 27 listopada 2001 r., przy czym zarządzeniem prezesa sądu rejonowego sprawa została zdjęta z wokandy - z powodu choroby sędziego.

   Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2002 r. sąd rejonowy - po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku prokuratora rejonowego zabezpieczył powództwo w sprawie przez zobowiązanie pozwanych do udostępnienia powódce nieruchomości oznaczonej nr 36/3 o powierzchni 0,0323 w celach przejazdu i przechodu.

   Dnia 28 stycznia 2001 r. wykonano zarządzenie w przedmiocie doręczenia postanowienia z uzasadnieniem, przy czym brak jest w aktach dowodów doręczenia tego orzeczenia.

   W sprawie daje się stwierdzić brak należnej koncentracji materiału dowodowego, przy czym jest to skutkiem zachowania wszystkich uczestników procesu. Pozostaje nierozpoznany zarzut pozwanych oparty na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 K.p.c. (z powołaniem się na rozstrzygnięcie o przedmiocie żądania w sprawie I C 308/99 tegoż sądu).

   Jak wynika z informacji prezesa Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim, celem poprawy sprawności postępowania w niniejszej sprawie prezes Sądu Rejonowego w Radomsku objął ją nadzorem administracyjnym.

   Działanie Prokuratury Rejonowej w Radomsku, jak ustaliło Biuro Postępowania Sądowego Prokuratury Krajowej, nie jest dotknięte nieprawidłowościami.

   Jednocześnie wyjaśniam, że zgodnie z art. 9 i art. 39 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (DzU nr 98, poz. 1070) minister sprawiedliwości sprawuje zwierzchni nadzór nad administracyjną działalnością sądów, a czynności te nie mogą wkraczać w dziedzinę, w której sędziowie są niezawiśli.

   Mam nadzieję, że powyższe wyjaśnienia usatysfakcjonują pana posła, zaś podjęte czynności z zakresu nadzoru administracyjnego nad postępowaniem w sprawie I C 52/00 Sądu Rejonowego w Radomsku przyczynią się do jej szybkiego zakończenia.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Marek Staszak

   Warszawa, dnia 15 lutego 2002 r.